ΟΙΚΟΤΟΠΙΑ 2020

θεωρία | απόψεις
Πολιτική

Δημοκρατία, Δικαιώματα, Κορονοϊός

2020-09-09

Δημοκρατία και δικαιώματα υπό εποπτεία και έλεγχο στην εποχή του κορονοϊού

Αλέξανδρος Γεωργόπουλος

(…) αυτή είναι η τελευταία δημόσια συγκέντρωση. Ομάδες πάνω από τρία άτομα θα διαλύονται. Επίσης, απαγορεύεται να περιφέρεστε άσκοπα. Όλοι οι πολίτες επιβάλλεται να κυκλοφορείτε ανά δύο, για να επιτηρείτε ο ένας τον άλλο. Τώρα γυρίστε στα σπίτια σας και μείνετε εκεί. Θα βγείτε μόνο σε περίπτωση μεγάλης ανάγκης. Ειδικά συνεργεία θα στιγματίζουν την πόρτα κάθε μολυσμένου σπιτιού: θα κάνουν έναν μεγάλο κόκκινο σταυρό με μπογιά στην πόρτα και θα γράφουν, «Ελέησόν με, Κύριε!» Ευγένιος Ιονέσκο (1970) Το παιχνίδι της σφαγής
Print

Φυσικές καταστροφές, τρομοκρατικές επιθέσεις, κατάρρευση αγορών, πόλεμοι και πρόσφατα η πανδημία του κορωνοϊού, προκαλούν συλλογικό σοκ, με αποτελέσματα τραγικά για τα πολιτισμικά ανακλαστικά ολόκληρων κοινωνιών. Οι κοινωνίες που έχουν υποστεί το σοκ, όπως οι κρατούμενοι μετά από βασανιστήρια, χάνουν τις αντιστάσεις τους και παραιτούνται από τις ελευθερίες τους προς χάριν της ασφάλειας (Naomi Klein, 2010). Είναι φανερό ότι με το εργαλείο του φόβου μέσα από την άσκηση της συμβολικής βίας από τα ΜΜΕ που καθημερινά επαναλαμβάνουν τους αριθμούς των θανάτων, σαρκώθηκε μια απειλή (Χατζηκωνσταντίνου, 2020) που είτε συνειδητά, είτε ασυνείδητα, λειτουργούσε ωθώντας τα πράγματα προς την υπακοή, τον κομφορμισμό, την συμμόρφωση.

H δημοκρατία είναι ένα ευαίσθητο και εύθραυστο πολίτευμα, μας συντροφεύει κατά τους τελευταίους αιώνες, κουτσά-στραβά ακόμη φαίνεται να δουλεύει, να αντιστέκεται, να επιβιώνει, αν και κατά τα τελευταία χρόνια, απειλείται από διάφορες κατευθύνσεις. Ο κοινός παρονομαστής των απειλών σε πλανητική κλίμακα συνίσταται στην καταπάτηση των πολιτικών, κοινωνικών και ανθρωπίνων δικαιωμάτων, που κάτω από την δαμόκλεια σπάθη της πανδημίας, φαίνεται να μην γίνεται αντιληπτός στο βαθμό που θα γινόταν χωρίς αυτήν.

Οι δύο μεγάλες σημερινές αυτοκρατορίες



Οι ΗΠΑ και η Κίνα χρειάζονται όλο και εντονότερη επιτήρηση των πάντων για να μπορέσουν να συνεχίσουν να συγκεντρώνουν πλούτο και εξουσία. Τόσο οι 675 εκατομμύρια κάμερες της Κίνας και το τερατώδες σύστημα κοινωνικού ελέγχου που ήδη έχει τεθεί σε λειτουργία, όσο και το σκάνδαλο Edward Snowden στις ΗΠΑ αποδεικνύουν την αχόρταγη μανία τους να ελέγξουν το σύμπαν. Η αφορμή του κορονοϊού θα δώσει την ευκαιρία να λειτουργήσουν όλα αυτά εντατικότερα, φυσικά προς την κατεύθυνση εντονότερης επιτήρησης, μέσα στο πιο φιλελεύθερο πλαίσιο των ΗΠΑ (με τις συγκλονιστικές στρεβλώσεις του παρόλα αυτά, David Litt 2020) και το πιο αυταρχικό της Κίνας. Έχουμε ήδη τέτοια στοιχεία από την Κίνα με τη διαχείριση της υγειονομικής κρίσης στη Γουχάν, το στραγγάλισμα του Χονγκ-Κόνγκ, με συλλήψεις δημοκρατών διαφωνούντων εν μέσω πανδημίας κλπ, ενώ ο Trump προσπαθεί (με ασυνάρτητο τρόπο) να κυριαρχήσει επί των ειδικών τηςυγείας, αλλά και της οικονομίας.

Ειδικά για την Κίνα


china2
Στην Κίνα που ήδη είναι διαβόητη για τη χρήση τεχνολογίας για την παρακολούθηση των πολιτών της, χωρίς «εμπόδια» από νομοθεσία για την ιδιωτικότητα, χωρίς ελεύθερο τύπο, κοινωνία των πολιτών ή ανεξάρτητη δικαιοσύνη, όπου η αστυνομία συλλέγει βιομετρικά δεδομένα των πολιτών χωρίς τη συγκατάθεσή τους, η κινεζική κυβέρνηση οικοδομεί ένα παντοδύναμο σύστημα "κοινωνικής εκτίμησης/ βαθμολόγησης» ή "κοινωνικής πίστης" (social credit) που συλλέγει ηλεκτρονικά τα προσωπικά δεδομένα των πολιτών της Κίνας, καθώς και δεδομένα από τους επιμέρους τομείς της καθημερινής ζωής τους, με απώτερο σκοπό την αξιολόγηση της συμμόρφωσής τους με το καθεστώς. Στις επαρχίες όπου εφαρμόζεται, οι 626 εκατομμύρια κάμερες παρακολούθησης που θα λειτουργούν τροφοδοτώντας με πληροφορίες το εθνικό «σύστημα κοινωνικής βαθμολόγησης», θα ανιχνεύουν σιδηροδρομικούς σταθμούς για να εντοπίσουν τους «καταζητούμενους» εγκληματίες της Κίνας, θα σκανάρουν τα πρόσωπα των περαστικών, θα απαριθμούν τα ονόματα των ανθρώπων που δεν πληρώνουν τα χρέη τους, σαρωτές αναγνώρισης προσώπου θα προστατεύουν τις εισόδους σε συγκροτήματα κατοικιών, ενώ η χρήση του διαδικτύου, οι επικοινωνίες, η διαμονή στα ξενοδοχεία και τα ταξίδια με τρένα και αεροπλάνα, τα ταξίδια με αυτοκίνητο σε συγκεκριμένες περιοχές, οι φιλικές σχέσεις, κ.λπ. θα παρακολουθούνται.

Έτσι, σε κάθε άτομο στην Κίνα θα αντιστοιχεί ένα σκορ που θα ενημερώνεται διαρκώς με βάση τις παρατηρούμενες συμπεριφορές, ώστε να δίνει στο κράτος τη δυνατότητα να επιβάλει τιμωρίες (μαύρα σημάδια) ή να ανταμείβει (χρυσά αστέρια), μέσα σε ένα τερατώδες μπηχεβιοριστικό (συμπεριφοριστικό) σκηνικό, όπου αν κάποιος διασχίσει παράνομα το δρόμο ή πετάξει τσιγάρο και καταγραφεί από τις κάμερες, θα του μειώνεται η βαθμολογία του. Από το 2018 λέξεις όπως η τιμιότητα και η φερεγγυότητα εμφανίστηκαν στα προπαγανδιστικά πόστερ, ενώ αξιωματούχοι του καθεστώτος δηλώνουν ότι το σύστημα θα πρέπει να λειτουργεί έτσι ώστε «οι άνθρωποι με χαμηλό σκορ κοινωνικής εκτίμησης να χρεοκοπούν». Είναι χαρακτηριστικό ότι το σκόρ "κοινωνικής πίστης" οι πολίτες το δείχνουν στις περιπτώσεις αγοραπωλησίας (για να αποδείξουν την οικονομική τους επιφάνεια και φερεγγυότητα), αλλά και στις ιστοσελίδες όπου αναζητείται ερωτικός σύντροφος (μείνε μαζί μου έγκυος, είμαι πολύ φερέγγυος!) κάνοντας την Κίνα «το πρώτο ψηφιακό απολυταρχικό κράτος στον κόσμο».

Στην αρχή της πανδημίας η κινεζική κυβέρνηση φαίνεται ότι απέκρυψε πληροφορίες, υποβάθμισε τη σοβαρότητα της κατάστασης, μετά φυλάκισε άτομα που αναφέρονταν στις επιπτώσεις του κορονοϊού στα social media ή που «διέσπειραν φήμες» στο internet και λογόκρινε on line συζητήσεις. Στη συνέχεια, καταρτίζει τον Κώδικα Υγείας όπου οι άνθρωποι καταγράφουν προσωπικές πληροφορίες καθώς και δεδομένα για τον κορονοϊό, οπότε η ηλεκτρονική εφαρμογή τους δίνει ένα χρώμα, πράσινο αν μπορούν να πάνε όπου θέλουν ή κίτρινο και κόκκινο που σημαίνει 7 και 14 μέρες καραντίνα. Στην εφαρμογή αυτή έχει πρόσβαση και η αστυνομία… Οι τοπικές αρχές απαιτούν από 700 εκατομμύρια Κινέζους/ες να δείχνουν το «χρώμα» τους μπαίνοντας σε ταξί ή λεωφορείο, σούπερ μάρκετ, μπλοκ κατοικιών ή στο μετρό. Οι μετακινήσεις τους προς τη δουλειά τους, για να ψωνίσουν ή να πάρουν φάρμακα, εξαρτώνται από το τρίχρωμο σήμα, ενώ άγρυπνοι φρουροί με ειδικά γυαλιά που ανιχνεύουν την υπέρυθρη ακτινοβολία των εμπύρετων ανθρώπων επιτηρούν τους δρόμους.

Η Ευρώπη, το «σπίτι» μας


Στην Ευρώπη μεγάλες οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων καταγγέλλουν παραβιάσεις σε χώρες όπως η Ουγγαρία, η Σλοβακία, η Ελλάδα, η Πολωνία, η Βουλγαρία. Υπάρχουν πολλά γεγονότα που οφείλουν να μας προβληματίσουν: Αυστρία και Ουγγαρία «παρασύρουν» και τις άλλες χώρες στην απόφαση να αποφεύγουν να σώζουν πρόσφυγες στη Μεσόγειο, κατά πάσα πιθανότητα παραβιάζοντας το διεθνές δίκαιο. Οι Γάλλοι αστυνομικοί ξυλοφορτώνουν τα κίτρινα γιλέκα, μαθητές λυκείου και δημοσιογράφους στα τέλη του 2018. Στη Γερμανία έχουμε πολλές χιλιάδες άστεγους, έναν αμφιλεγόμενο νόμο λογοκρισίας για τα social media με άλλοθι την προσπάθεια για περιστολή της ρητορικής μίσους, καθώς και πράξεις βίας ενάντια σε «Άλλους» (12,500 αδικήματα από την άκρα δεξιά στους πρώτους 8 μήνες του 2019), μαζί με ανερχόμενο αντισημιτισμό. Η Αγγλία επίσης έχει χιλιάδες αστέγους μαζί με αποκαλύψεις για τη δυνατότητα των μυστικών υπηρεσιών να «βλέπουν» προσωπικά αρχεία χωρίς θεσμική εποπτεία. Είναι χαρακτηριστικό ότι όταν ο καθηγητής Philip Alston – ειδικός του ΟΗΕ για την ακραία φτώχεια και τα ανθρώπινα δικαιώματα επισκέφτηκε την Αγγλία το 2018, ανέφερε ότι 14 εκατομμύρια φτωχοί άνθρωποι δεν έχουν σίγουρα καθημερινά γεύματα. Συμπλήρωσε την αναφορά του εφιστώντας την προσοχή στην υπονόμευση του συστήματος υγείας και κοινωνικής ασφάλισης από διαδοχικές κυβερνήσεις.

Η Ελλάδα ελέγχεται για την κράτηση των προσφύγων/μεταναστών στα υπερφορτωμένα νησιά του Αιγαίου. Τελευταία ξεκίνησε η μεταφορά μετά από πολλή πίεση, σε κάποιες ευρωπαϊκές χώρες κάποιων από τα 1800 ασυνόδευτα παιδιά των ελληνικών κέντρων κράτησης. Φορτία από μάσκες κατακρατούνται στα σύνορα ανάμεσα σε ευρωπαϊκές χώρες. Η Εσθονία απελαύνει εργαζόμενους από χώρες εκτός ΕΕ. Ξενοφοβικά, ρατσιστικά, φιλο-ναζιστικά και πάντως αντιδημοκρατικά κόμματα εμφανίζονται σχεδόν σε όλες τις χώρες της ΕΕ, ενώ κάποια από αυτά κατάφεραν να συγκυβερνήσουν.

Όλα αυτά και πολλά άλλα δεν είναι δημοκρατικά χαρακτηριστικά. Μάλιστα προξενεί λύπη που στον ίδιο τόπο-κοιτίδα της δημοκρατίας και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων όπου έζησαν και έγραψαν ο Βολταίρος και ο Γκαίτε, ο Λοκ και ο Σωκράτης, ο Ρουσώ και ο Μοντεσκιέ, στη χώρα της Magna Charta, του Habeas Corpus και της Γαλλικής Επανάστασης με τη Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και του Πολίτη, σήμερα κλέβουν την παράσταση οι εθνικιστές και ρατσιστές τύποι σαν τον Σαλβίνι, τον Όρμπαν, τον Σόϊμπλε, τον Φάρατζ και τη Λεπέν, εκφράζονται φόβοι για την ελευθερία του τύπου ή ακούγονται τα συνθήματα «τολμήστε λιγότερη δημοκρατία!», με επιχειρηματίες, πολιτικούς, δημοσιογράφους κλπ να ζητούν λιγότερες εκλογές, μεγαλύτερες περιόδους ανάμεσά τους και ελαχιστοποίηση της παρέμβασης του κόσμου στις πολιτικές διαδικασίες που τη θεωρούν παραλυτική. Επίσης ζητούν λιγότερη διαφάνεια (γιατί είναι αντιπαραγωγική), ενώ είναι ερωτευμένοι με την Κίνα1 όπου όλα (ενεργειακά εργοστάσια, αεροδρόμια κλπ) γίνονται στο «τσάκ-μπαμ» χωρίς τις αργοπορητικές διαβουλεύσεις της Δύσης, και πάει λέγοντας … ενώ είναι χαρακτηριστικό ότι περίπου την ίδια εποχή, φωτογραφίες από το Πεκίνο έδειχναν περίπου έτσι.

china1
Κάτω από το φως όλων των προηγούμενων σοβαρών ενδείξεων εκτροπής από τη δημοκρατική παράδοση, η Γραμματέας του Συμβουλίου της Ευρώπης Marija Pejinović Burić, έστειλε οδηγία προς τα 47 μέλη με την εύγλωττη έκκληση για υποστήριξη «προς τον σκληρό πυρήνα των αξιών μας». Όπως φαίνεται, με αφορμή-καταλύτη τον κορωνοϊό και αιτία τη βαθιά διαφορετική άποψη για την πολιτική δημοκρατία ανάμεσα στην ανατολική και δυτική Ευρώπη αφενός και το έλλειμμα αλληλεγγύης του Βορρά προς το Νότο αφετέρου, η ευρωπαϊκή κοινωνία –που παρόλα τα «κουσούρια» της έχει εγγεγραμμένες στην ταυτότητά της το διάλογο και τη δημοκρατία (Μορέν, 1991: 154, 215) και συνεχίζει να είναι το δημοκρατικότερο οικοδόμημα στον κόσμο σήμερα- μπορεί να κινδυνεύει...μια εξέλιξη που θα έχει μόνο χαμένους/ες και καθόλου νικητές/τριες.







[1] Τελευταία (2014) βρίσκουν απρόσμενα υποστηριχτές και από άτομα που δεν θα το περίμενε κάποιος: πχ η Figueres, executive secretary of the UN Framework Convention on Climate Change επί κεφαλής του γραφείου για την κλιματική αλλαγή του ΟΗΕ και υποψήφια για την επόμενη θέση γ.γ. του οργανισμού, αφού δηλώσει ότι η Κίνα, η χώρα με τις μεγαλύτερες εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου, ανταποκρίνεται θετικά στα μέτρα για το μετριασμό της υπερθέρμανσης του πλανήτη, έχοντας τις αυστηρότερες προδιαγραφές για την αποτελεσματική χρήση της ενέργειας, σε κτίρια και μεταφορές, ενώ η τεχνολογία της για τα φωτοβολταϊκά έκανε την τιμή τους να μειωθεί κατά 80% από το 2008. Η Κίνα λοιπόν είναι ικανή να πάρει τα μέτρα αυτά επειδή το πολιτικό της σύστημα αποφεύγει κάποια από τα νομοθετικά εμπόδια που υπάρχουν σε άλλες χώρες, συμπεριλαμβανομένων των ΗΠΑ https://www.redstate.com/jhayward13/2014/01/16/the-church-of-global-warming-hearts-communism/ (Απρίλιος 2020)

Στον υπόλοιπο κόσμο


Σε εποχές ανασφάλειας και φόβου, οι άνθρωποι συσπειρώνονται γύρω από ηγέτες, μάλιστα οι πιο αυταρχικοί από αυτούς εκμεταλλεύονται την ευκαιρία για να στερεώσουν την εξουσία τους, καθώς τα ποσοστά δημοτικότητας αυξάνουν (πχ Ερντογάν από 42% στο 56%)! Έτσι λοιπόν, χρησιμοποιώντας το φόβο ως πολιτικό εργαλείο «ξεμύτισαν» μικρά ολοκληρωτικά «τερατάκια» που σφετερίζονται παραπάνω δικαιοδοσίες από αυτές που δικαιούνται, κάνουν κατάχρηση της εξουσίας τους, λογοκρίνουν, αποκρύπτουν κρούσματα, καταδιώκουν αντιφρονούντες, καταργούν το internet, συκοφαντούν και στιγματίζουν μειονότητες, ενώ «αμελούν» (φυσικά) τα δικαιώματα των φυλακισμένων, της LGBT κοινότητας, των ανάπηρων και των άστεγων, των ψυχικά ασθενών και των ηλικιωμένων, των γυναικών και των φτωχών.

Από τη Νιγηρία μέχρι την Ινδονησία, το Ισραήλ, από τη Νότια Αφρική μέχρι τη μεγαλύτερη δημοκρατία του κόσμου, την Ινδία, πατρίδα του μεγαλύτερου πολιτικού του 20ου αιώνα, του Γκάντι, όλες οι παραπάνω κοινωνικές ομάδες αναδεικνύονται «παιδιά ενός κατώτερου θεού», είτε αφηνόμενοι/ες να εκτεθούν περισσότερο από τους «κανονικούς» ανθρώπους στην επιδημία, είτε αποστερώντας τους προϊόντα ή υπηρεσίες που χρειάζονται και δεν μπορούν να τα αποκτήσουν μόνοι τους.

Στην Καμπότζη, κατά την περίοδο αυτή, ο κορωνοϊός χρησιμοποιήθηκε για να απειληθούν αυτοί που «διαδίδουν fake news, συκοφαντούν την κυβέρνηση και προκαλούν το φόβο». Στο -χτυπημένο από το εμπάργκο των ΗΠΑ- Ιράν,με πρόσφατα τα κοινωνικά τραύματα από τις επανειλημμένες αντικυβερνητικές ταραχές των τελευταίων χρόνων και την αιματηρή καταστολή που επακολούθησε, δημιουργήθηκε η εντύπωση ότι είτε εσκεμμένα ανακοινώθηκαν θύματα λιγότερα από τα πραγματικά, είτε ότι δεν γίνεται συστηματική καταγραφή και επεξεργασία του αριθμού τους.

Στην Ταϋλάνδη, οι γιατροί και δημοσιογράφοι που καταγγέλλουν απόκρυψη στοιχείων, διαφθορά σε σχέση με μάσκες που παράνομα αποθήκευαν κάποιοι και πωλούσαν σε τιμές υψηλές, αντιμετώπισαν μηνύσεις και εκφοβισμό από τις αρχές, ενώ μέλη του νοσηλευτικού προσωπικού που μίλησαν ανοιχτά για τις ελλείψεις σε νοσοκομειακό υλικό απειλήθηκαν με διακοπή των συμβολαίων τους. Από την άλλη μεριά η νότια Κορέα και η Σιγκαπούρη έδιναν όλα τα διαθέσιμα στοιχεία στη δημοσιότητα.

Οι φυλακισμένοι/ες σε μια σειρά χώρες (όχι αναγκαστικά τριτοκοσμικές) καθώς και οι μετανάστες των κλειστών κέντρων κράτησης, πολύ συχνά δεν έχουν επαρκή φροντίδα για την υγεία τους, όντας έτσι επιρρεπείς στον COVID-19. Πέντε από τις δέκα μεγαλύτερους πληθυσμούς φυλακισμένων είναι στην Ασία (Ινδία, Ταϋλάνδη, Ινδονησία, Φιλιππίνες), φυσικά και στην Αφρική (Σουδάν), με της Κίνας να είναι ο δεύτερος μεγαλύτερος πληθυσμός, χωρίς να υπολογίζουμε το ένα εκατομμύριο που βρίσκεται σε καθεστώς «πολιτικής διαπαιδαγώγησης» σε στρατόπεδα της Xinjiang. Ο υπερπληθυσμός των φυλακών είναι ένα επί πλέον πρόβλημα με Ινδονησία, Καμπότζη και Μπαγκλαντές να υπερβαίνουν τη χωρητικότητά τους κατά 200 %, ενώ οι Φιλιππίνες κατά 464 % (!) έχοντας τις πιο «πυκνοκατοικημένες» του κόσμου, με τους περισσότερους τροφίμους να περιμένουν να γίνει η δίκη τους! Η αναλογία γιατρών και νοσηλευτικού προσωπικού προς φυλακισμένους είναι εξαιρετικά χαμηλή, ιδανική συνθήκη για την εξάπλωση το κορωνοϊού. Πρόσφατα η Επίτροπος του ΟΗΕ για τα ανθρώπινα δικαιώματα, Michelle Bachelet, έκανε έκκληση για μείωση των κρατουμένων για την αντιμετώπιση του κορωνοϊού απελευθερώνοντας αυτούς που δεν θά'πρεπε να είναι εκεί (όπως πχ πολιτικούς κρατούμενους), αυτούς με μικρής σημασίας μη βίαια παραπτώματα, ηλικιωμένους, εγκύους και άλλους με υποκείμενα νοσήματα. Ανταποκρινόμενες κάποιες χώρες (προσωρινά) απελευθέρωσαν έναν αριθμό κρατουμένων (85.000 στο Ιράν με αφορμή τη γιορτή του Newroz, σχεδόν 1500 στο Μπαχρέϊν, 3000 από τις υπερφορτωμένες φυλακές της Ιταλίας), ενώ οι Πράσινοι ζητούν μεταφορά των προσφύγων/μεταναστών των ελληνικών νησιών του Αιγαίου στην ενδοχώρα.

Κατάχρηση εξουσίας από δυνάμεις καταστολής οδήγησαν σε ξύλο με κλομπς, δακρυγόνα και πυροβολισμούς στην Νιγηρία με ένα νεκρό τουλάχιστον, ενώ στο Λάγκος των 20 εκατομμυρίων κατοίκων, οι ανεπίσημες δουλειές των μικροπωλητών, καθαριστών, πλανόδιων κλπ αποτελούν αναγκαιότητα, όπως και η αγορά αποτελεί τον ζωτικό τους χώρο, ώστε κλείνοντάς την δεν έχουν να φάνε. Παρομοίως πυροβολούν με πλαστικές σφαίρες στη Νότιο Αφρική άστεγους φωνάζοντάς τους «πηγαίνετε στα σπίτια σας (!)» και μετά τους «τσουβαλιάζουν» σε εκκλησίες και σχολεία.

Δεδομένης της ανάγκης για νερό αναφέρεται ότι περίπου ένα δισεκατομμύριο άνθρωποι δεν έχουν πρόσβαση, ενώ ενάμισυ δισεκατομμύριο δεν έχουν επαρκείς συνθήκες υγιεινής, ενώ η ιδιωτικοποίηση του νερού φαίνεται να κάνει τα πράγματα χειρότερα.2

Οι νοσοκομειακές υποδομές είναι υποχρηματοδοτημένες και με λιγότερο προσωπικό (Ουγγαρία), με ελλιπή εξοπλισμό και φάρμακα λόγω του εμπάργκο (Ιράν), χωρίς ηλεκτρικό ή νερό είτε λόγω πολιτικής αστάθειας (Βενεζουέλα), είτε λόγω των διεφθαρμένων αξιωματούχων που εξάγουν υλικό πρώτης ανάγκης παράνομα (Ταϋλάνδη), με νοσηλευτικό προσωπικό που δεν έχει πρόσβαση στην πληροφόρηση (Αίγυπτος) ή με ελλιπή εξοπλισμό και φάρμακα λόγω της οικονομικής κρίσης (Λίβανος).3

Στη Βραζιλία ο Μπολσονάρο κάνει ότι μπορεί με απανωτά διατάγματα για να διευκολύνει τη διάδοση του Covid-19, προσπαθώντας να αφαιρέσει από τη δικαιοδοσία των κρατιδίων τη δυνατότητα να περιορίσουν τις μετακινήσεις πολιτών, να εξαιρέσει εκκλησίες και lottery houses από τους κανονισμούς υγιεινής, να καταργήσει τις διορίες που είχαν τα κυβερνητικά όργανα για να απαντήσουν στις ερωτήσεις πολιτών σχετικά με τα μέτρα που προτίθεται να πάρει σχετικά με την προστασία της υγείας. Ευτυχώς, όλα αυτά τα αυτοκτονικά διατάγματα κατέπεσαν στα δικαστήρια! παρόλα αυτά ο ίδιος αποκαλεί τον κορωνοϊό φαντασιοπληξία των ΜΜΕ, τον συγκρίνει με τον ιό του συναχιού, αποκαλεί τα μέτρα προφύλαξης "υστερικά", αναφέρεται στα θύματα της πανδημίας λέγοντας ότι "έτσι είναι η ζωή", ενώ ο ίδιος έχοντας ταξιδέψει με δεκάδες άτομα στις ΗΠΑ, 24 των οποίων γυρίζοντας διαγνώστηκαν θετικά στον κορωνοϊό, διοργάνωσε φιλοκυβερνητική διαδήλωση και ανακατεύτηκε με το πλήθος ανταλλάσσοντας χειραψίες, ενώ υποτίθεται ότι έπρεπε να είναι σε καραντίνα!

Τα δικαιώματα των γυναικών είναι σε κίνδυνο μετά την περιστολή ή απαγόρευση της κυκλοφορίας, λόγω αύξησης της ενδοοικογενειακής βίας από την Ελλάδα, μέχρι την Κίνα. Οι αποταμιεύσεις τους από τις δουλειές του ανεπίσημου τομέα (εποχιακές, υπαίθριες κλπ), η οποία είναι η οικονομία που κατά πλειοψηφία απασχολούνται (όχι αναγκαστικά στον Τρίτο Κόσμο), εξανεμίζονται. Εν τέλει το 70 % των παγκοσμίως εργαζομένων στον τομέα της υγείας και των κοινωνικών υπηρεσιών είναι γυναίκες, όντας έτσι στην πρώτη γραμμή της αντιμετώπισης του COVID-19 και άρα με περισσότερες πιθανότητες να νοσήσουν.

Εν τέλει οι μισθοί των εργαζομένων (ιδιαίτερα των χαμηλόμισθων) σε πολλές χώρες δεν τυχαίνουν εγγύησης, όπως πχ στην Ινδία όπου το κρατίδιο του Andra Pradesh ανήγγειλε αναστολή πληρωμής μισθών, έως και 100% (!) ενώ η κυβέρνηση ζήτησε από δημόσιες και ιδιωτικές εταιρείες να μην απολύσουν και να μην μειώσουν μισθούς. Όμως η τραγωδία είναι ότι οι «μεροκαματιάρηδες» και μετανάστες (που υπολογίζονται σε 100 εκατομμύρια) των μεγάλων αστικών κέντρων που ξαφνικά βρέθηκαν άνεργοι λόγω του lockdown, άρχισαν να επιστρέφουν κατά εκατοντάδες χιλιάδες στα χωριά τους (exodus), μερικά από τα οποία βρίσκονταν εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά, ενώ ταυτόχρονα οι περιορισμοί στις μετακινήσεις δεν τους επέτρεπαν να πάρουν λεωφορεία ή τραίνα, ακυρώνοντας έτσι και το social distancing. Στο μεταξύ 21.000 στρατόπεδα στήθηκαν για να φιλοξενήσουν σχεδόν 700.000 μετανάστες και να σταματήσουν έτσι την «έξοδο», ενώ η κυβέρνηση του 1.3 δισεκατομμυρίου Ινδών παρέχει φαγητό για 7,5 εκατομμύρια άτομα καθημερινά στα εκατοντάδες κέντρα σίτισης που ίδρυσε σε όλη τη χώρα.

Η εσκεμμένη διακοπή πρόσβασης στο internet (Ινδία, Μπαγκλαντές, Μιανμαρ, Αιθιοπία) είναι μια ακόμη παραβίαση των δικαιωμάτων στην πληροφόρηση και σε παροχή υπηρεσιών που μπορεί να κοστίσει το θάνατο, ειδικά στις σημερινές συνθήκες πανδημίας του COVID-19.

Κάποιες μεγάλες εταιρείες φαίνεται να ακολουθούν το παράδειγμα αυταρχικών κρατών και πχ η Amazon απέλυσε υπαλλήλους τηςεπειδή όπως μεταδίδει το Reuters, επέκριναν τις συνθήκες εργασίας στις αποθήκες του γίγαντα του ηλεκτρονικού εμπορίου, κατά το τελευταίο διάστημα της πανδημίας του κορονοϊού. Η κρίση του κορωνοϊού έκανε απολύτως ορατές τις κοινωνικές ανισότητες. Στις ΗΠΑ, μπορεί να διαφημίζεται το δικαίωμα στην νοσοκομειακή περίθαλψη, αλλά 28 εκατομμύρια άνθρωποι δεν έχουν κοινωνική ασφάλιση,περίπου το ένα τρίτο των πολιτών της δυσκολεύεται να πληρώσει για θεραπεία, όντας ασφαλισμένο, ενώ άλλοι αποφεύγουν να πάνε στο γιατρό ή αγοράσουν φάρμακα, διότι δεν έχουν τα αντίστοιχα χρήματα, με αποτέλεσμα τη χειροτέρευση της δικής τους υγείας, αλλά και της υγείας των γύρω τους. Έτσι η υγειονομική κρίση προκάλεσε και κρίση των δικαιωμάτων.









[2] Οι υγειονομικές υπηρεσίες κατέστησαν σαφές ότι το τρεχούμενο νερό είναι απαραίτητο για την πρόληψη της εξάπλωσης του κορωνοϊού. Αλλά από τα μέσα Μαρτίου 2020, 15 εκατομμύρια Αμερικανοί με απλήρωτους λογαριασμούς νερού και χωρίς τρεχούμενο νερό αναρωτιούνται πώς να προστατευθούν από τον ιό. Η κρίση της πρόσβασης στο νερό είναι αποτέλεσμα των αποεπενδύσεων και των αρπακτικών προσφορών από τους βαρώνους της Wall Street που μεταφέρουν το δημόσιο αγαθό στα χέρια των ιδιωτικών εταιριών. Τα ιδιωτικοποιημένα συστήματα ύδρευσης χρεώνουν κατά κανόνα 59% περισσότερο σε σχέση με τις τοπικές επιχειρήσεις κοινής ωφελείας. Κάτοικοι στη Bayonne του New Jersey ανέφεραν λογαριασμούς νερού 500 $ από την ιδιωτική εταιρεία Suez. Καθώς ο κορωνοϊός συνεχίζει να εξαπλώνεται στις ΗΠΑ, οι οικονομολόγοι προβλέπουν ότι 14 εκατομμύρια Αμερικανοί θα είναι άνεργοι μέχρι το καλοκαίρι του 2020. Είναι αδύνατον για τους ανθρώπους με υπάρχοντα χρέη και χωρίς εισόδημα να καλύψουν τους ληξιπρόθεσμους λογαριασμούς νερό (Brittany Alston, ACRE-- Action Center on Race and the Economy, "The Dangers of Wall Street Water" στο Medium)

Στην Ελλάδα



Οι βασικές ελευθερίες όλων των κοινοβουλευτικών δημοκρατών του κόσμου, όπως πχ η δυνατότητα των κοινωνικών υποκειμένων να κινηθούν αυτόνομα για να ικανοποιήσουν ανάγκες και επιθυμίες, ανεστάλησαν. Πλέον, στο βαθμό που χρειαζόταν έγκριση από την αρμόδια υπηρεσία, ζούσαμε σε κατάσταση αναστολής και άλλων σημαντικών συνταγματικών δικαιωμάτων, π.χ. της συνάθροισης, της οικονομικής ελευθερίας κ.α. Η βασική επιφύλαξη απέναντι στα μέτρα ήταν ότι η σχέση ελευθερίας- περιορισμών της αντιστράφηκε: o περιορισμός αποτελούσε τον κανόνα και η ελευθερία την εξαίρεση, εξέλιξη που οπωσδήποτε φαινόταν να «κάμπτει» τον φιλελεύθερο χαρακτήρα του πολιτεύματος (Καμτσίδου, 2020). Βεβαίως στη συνέχεια υπήρξε άρση των περιορισμών αυτών, αλλά:
  • Πρώτον, το «αποτύπωμά» τους έμεινε, πράγμα που σημαίνει ότι ως «φυσιολογικό και αυτονόητο» μέτρο μπήκε στη φαρέτρα των «κανονικών» εφαρμογών ώστε πιθανόν να ξαναεφαρμοστεί κάποια στιγμή, ίσως αβασάνιστα. Πρόκειται για τον «συνταγματικό μιθριδατισμό», κατά τον οποίο έχουμε παραβιάσεις σε μικρές δόσεις που τις συνηθίζουμε σιγά-σιγά (Σωτηρέλης, 2016). Κάθε επόμενη εφαρμογή δεν θα ξενίζει το ίδιο τα δημοκρατικά ανακλαστικά όπως κάθε προηγούμενη.
  • Δεύτερον, το σκεπτικό για την επιβολή των μέτρων προσπαθούσε να σταθμίσει την προστασία της ανθρώπινης υγείας ως υποχρέωση του κράτους σε σχέση με τους περιορισμούς της προσωπικής ελευθερίας, πράγμα που απαιτεί αφηρημένους συλλογισμούς, μάλιστα με δεδομένη την έλλειψη προηγούμενης εμπειρίας. Η απουσία αυστηρών και τεκμηριωμένων κανόνων-κριτηρίων λοιπόν είναι σίγουρο ότι απειλεί με ριζοσπαστική αλλαγή την πολιτειακή θέσμιση προς ολοκληρωτικές κατευθύνσεις.
  • Τρίτον, η «μονόπαντη» πρόκριση της στρατηγικής «μένουμε σπίτι» και η παντελής απουσία επιδημικής ετοιμότητας μέσα από «σύστημα επιδημιολογικής επιτήρησης στην κοινότητα και δειγματοληπτικούς ελέγχους του πληθυσμού» που δεν έχει ακόμη πραγματοποιηθεί (Κονδύλης και Μπένος, 2020) είχε ως αποτέλεσμα να βαρύνει περισσότερο ο πρώτος (αντικειμενικά μη φιλικός προς τη δημοκρατία) παράγοντας εις βάρος του δεύτερου σκέλους της αντιμετώπισης του κορωνοϊού. Οι δειγματολογικοί έλεγχοι είναι ένα δοκιμασμένο, συγκεκριμένο, στηριγμένο στην εμπειρία παράδειγμα προς μίμηση («best practice»), υπέρ του οποίου ο Γενικός Διευθυντής του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, με χαρακτηριστική έμφαση καταλήγει την ανακοίνωσή του: our key message is: test, test, test.
  • Τέταρτον, αυτό το άρωμα των περιορισμών, έφτασε με πρόσχημα τη διαφύλαξη της υγείας του πληθυσμού να εκφράζεται με υπερβολές όπως η απαγόρευση της κυκλοφορίας στην παραλία της Θεσσαλονίκης, αλλά και με κατάχρηση εξουσίας και σωματική κακοποίηση ανθρώπων που βρίσκονταν σε ανοιχτούς χώρους, ΜΕΤΑ την άρση των περιοριστικών μέτρων, όπως πχ στην Αγ. Παρασκευή, στην Κυψέλη, κλπ.
  • Πέμπτο, το πραγματικό-και τελικό-μέτρο αξιολόγησης για το αν γίνονται σεβαστά τα δικαιώματα θα είναι η επερχόμενη κρίση στην οποία τα εργασιακά και κοινωνικά δικαιώματα θα δοκιμαστούν (Σωτηρέλλης, 2020: 259)

Κυβερνητικά μέτρα, κοινοβουλευτική διαδικασία, τοπική αυτοδιοίκηση



Λαμβάνονται αποφάσεις που μέσα στην πανδημία δεν θα έχουν πολιτικό κόστος:

Ο κοινοβουλευτικός έλεγχος-δημοκρατικό δικαίωμα των βουλευτών- περιορίστηκε, μια σειρά νομοσχέδια περνούν με μειωμένη βουλευτική παρουσία, με την προσοχή του κόσμου προσηλωμένη στην πανδημία, χωρίς δικαστικό έλεγχο -αφού τα δικαστήρια είναι κλειστά- και με ελλιπέστατο δημόσιο διάλογο, όπως πχ αυτό για τηνπεριβαλλοντική νομοθεσίααπέναντι στην οποία συνασπίστηκαν ΟΛΟΙ οι σχετικοί με το θέμα φορείς ή εκείνο για την εκπαίδευση με τα λίγα θετικά και τα πολλά αρνητικά του (Καρασαββίδου, 2020). Όλα τα στερητικά της ελευθερίας μέτρα ελήφθησαν με Πράξεις Νομοθετικού Περιεχομένου (ΠΝΠ), των οποίων η συνταγματική νομιμότητα αμφισβητείται (Καμτσίδου, 2020). Ανάμεσα στις ΠΝΠ, είναι και η εκ περιτροπής εργασία ανά 15νθήμερο, κατά την οποία οι εργαζόμενοι θα αμείβονται με το 50% του μισθού τους για 6 μήνες.

Μαζί με τα μέτρα αντιμετώπισης της εξάπλωσης του κορονοϊού, περιλαμβάνονται άσχετα νομοθετήματα ή πολιτικές που θέλει να εφαρμόσει η κεντρική εξουσία και η τοπική αυτοδιοίκηση, όπως για την διοικητική διαδικασία ενστάσεων, για τις δομές αξιοποίησης του ΕΣΠΑ, για πολεοδομικά ζητήματα κλπ (Κουγιουμτζόπουλος, 2020). Πολλοί δήμαρχοι και περιφερειάρχες επιλέγουν την «δια περιφοράς» λήψη αποφάσεων (πιο βολική, γλυτώνουν από την ενοχλητική «αντιπολίτευση»)-ενώ θα μπορούσαν με διαδικτυακή-με τους δημότες στο σκοτάδι (Τρεμόπουλος, 2020). Εκτρέπονται δημόσιοι πόροι προς τον ιδιωτικό τομέα χωρίς συζήτηση, με απευθείας αναθέσεις, χωρίς διαβούλευση και διάλογο, πχ το «δωράκι» των 1600 ευρώ για κάθε θέση ΜΕΘ στις ιδιωτικές κλινικές (Μανδραβέλης, 2020). Τα 20 εκατομμύρια ευρώ στα ΜΜΕ(που μάλιστα απολαμβάνουν επί πλέον, ευνοϊκής ρύθμισης για μη καταβολή των 21 εκ. ευρώ που αφορούν στην προβλεπόμενη εισφορά για το 2020 αναφορικά με τις τηλεοπτικές άδειες εθνικής εμβέλειας) χωρίς να είναι πρόδηλη η ωφέλεια για το ευρύτερο κοινό (Μάρδας, 2020). Μάλιστα στη συνέχεια η κυβέρνηση αρνείται να ανακοινώσει ποια ΜΜΕ πήραν πόσα χρήματα (Φίλης, 2020). Στη συνέχεια η αδιαφανής και βιαστική Συγκρότηση Μητρώου Εγκεκριμένων Ολοκληρωμένων Συστημάτων Τηλεκατάρτισης,με 30 εκατομμύρια να πηγαίνουν σε 7 εταιρείες, που αναδείχτηκε ως σκάνδαλο (Γεωργαντάς, 2020) και που μάλιστα ακυρώθηκε με αναγγελία από τον ίδιο τον πρωθυπουργό.

Η κυβέρνηση επικεντρώθηκε στο "μένουμε σπίτι" (να μην ξεχνάμε και τα άτομα που έχουν χαρτόκουτα για σπίτι) που αμφισβητήθηκε ως ένα απλό υγειονομικό μέτρο, αλλά θεωρήθηκε και μια πολιτική πρακτική που έτεινε να ρίχνει στους πολίτες το βάρος της ευθύνης για την αντιμετώπιση της νόσου. Αποσιωπήθηκαν ταυτόχρονα οι ελλείψεις σε υποδομές, προσωπικό και εφόδια στο ΕΣΥ και αγνοήθηκε επιμελώς ο συνωστισμός των εργαζομένων σε κλειστούς χώρους εργασίας (π.χ. στα εργοστάσια που συνέχισαν κανονικά τη λειτουργία τους). Ήταν τέτοιας έντασης ο έλεγχος των πληροφοριών που ώθησε τους/τις εργαζόμενους/ες στα κρατικά τηλεοπτικά κανάλια να στηλιτεύσουν δημόσια αυτό το ιδιότυπο καθεστώς λογοκρισίας.

Οι «άθλιοι» της Θεσσαλονίκης



Το αντιδημοκρατικό σκηνικό συμπληρώνουν ο υπερβάλλων ζήλος και η εξάντληση της αυστηρότητας από τα αστυνομικά όργανα που φτάνουν να έχουν ποινικές ευθύνες (Σωτηρόπουλος, 2020), με την εξωφρενική επιβολή προστίμων για «άσκοπη μετακίνηση» σε άστεγους (!) Γιάννηδες Αγιάννηδες της Θεσσαλονίκης. Αυτό το μίγμα γελοιότητας, χοντροκεφαλιάς και αναλγησίας ισάξιας του Ιαβέρη (χωρίς έναν Βίκτωρα Ουγκώ για να το διεκτραγωδήσει), δείχνει την έλλειψη κριτικής σκέψης (που δεν είναι μόνο ελληνικό προνόμιο, το ίδιο έγινε πχ και στη Γαλλία) κάποιων οργάνων της τάξης που -δεν πρέπει να μας διαφεύγει ότι- είναι «εκ των ων ουκ άνευ» ζωτικό συστατικό του ολοκληρωτισμού κάθε απόχρωσης.

Υπάρχει κάποιο μέτρο που ήρθε για να μείνει;


guadanamo
Ίσως είναι νωρίς ακόμη για να επισημάνουμε τα μέτρα που ήρθαν για να μείνουν. Πάντως η νεοφιλελεύθερης έμπνευσης-κάτω από το κράτος του κορωνοϊού- fast track (πρώτα δίνεται άδεια και αν κάτι είναι παράνομο, ας επέμβουν τα δικαστήρια) παραχώρηση όλο και μεγαλύτερων εκτάσεων του αιγιαλού σε ιδιώτες επιχειρηματίες(για πόσο καιρό; Άγνωστο!) δείχνει προς αυτή την κατεύθυνση. Επίσης η part time εργασία στον ιδιωτικό τομέα. Για πόσο διάστημα; Υποτίθεται μέχρι τις 15 Οκτωβρίου. Ρισκάρω να προβλέψω ότι θα παραταθεί!

Υπάρχει βέβαια και πλούσια διεθνής εμπειρία από μέτρα περιστολής δικαιωμάτων που δεν αίρονται καθόλου εύκολα: 19 χρόνια μετά την επίθεση στους Δίδυμους Πύργους πολλά από τα μέτρα που επιβλήθηκαν στις ΗΠΑ είναι ακόμη εκεί (Kleinman and Krishnaswami, 2020). Ο Τραμπ υπόσχεται να κρατήσει το Γκουαντάναμο ως φυλακή και μάλιστα να επαναφέρει διαβόητα βασανιστήρια όπως το «waterboarding» αλλά και άλλα χειρότερα. Η κατάσταση έκτακτης ανάγκης και τα προσωρινά μέτρα λογοκρισίας του Τύπου και δήμευσης γης που πάρθηκαν στο Ισραήλ κατά τη διάρκεια του πολέμου της Ανεξαρτησίας του 1948, δεν έληξαν ποτέ (Χαράρι, 2020). Η άρση της γενικής επιστράτευσης λόγω της εισβολής της Τουρκίας στην Κύπρο που είχε κηρυχθεί το 1974 αποφασίστηκε μόλις το 2002! Η άρση της εμπόλεμης κατάστασης με την Αλβανία ψηφίστηκε το 1987! Εν πάση περιπτώσει, αυτό που ήρθε και σίγουρα θα μείνει (ως αποτέλεσμα των μέτρων) είναι η πρωτοφανής συσσώρευση κεφάλαιου από κάποιες εταιρείες που έγιναν εξαιρετικά γρήγορα τερατώδη μονοπώλια : για τα κοινωνικά δίκτυα υπάρχει μόνο μια εταιρεία παγκοσμίως -το Facebook, για έρευνα στο διαδίκτυο μόνο μία -Google-, για σύγχρονα gadgets μόνο η Apple, για διαδικτυακές παγκόσμιες αγορές μόνο μία –Amazon (Παπαδημητρίου, 2020).

Κάτι άλλο που ήρθε για να μείνει ίσως είναι η επιβολή του περιορισμού «κατ’ οίκον» και η αποστέρηση απ’ τους πολίτες των θεμελιωδών κοινωνικών λειτουργιών ανάμεσα στις οποίες το δικαίωμα της συνάθροισης και της φυσικής επαφής καθιέρωσε συναινετικά την προτεραιότητα της «γυμνή ζωής», δηλαδή της ζωής ως βιολογικής ύπαρξης σε βάρος της κοινωνικής και πολιτικής διάστασης της ζωής (Τσιμουρής, 2020: 79).

Ψηφιοποίηση και εκδημοκρατισμός


Θεμελιώδης και καταστατική αρχή της Δημοκρατίας είναι η συμμετοχή όλων στα κοινά, παρόλα αυτά ο ελάχιστος ελεύθερος χρόνος και οι μεγάλες αποστάσεις από τα κέντρα λήψης αποφάσεων λειτουργούν αποτρεπτικά. Η χρήση της τεχνολογίας μπορεί εδώ να αντισταθμίσει τους παραπάνω αρνητικούς παράγοντες (μάλιστα θεωρώντας ότι τα ψηφιακά δίκτυα και η κοινωνία της πληροφορίας αποτελούν κοινωνικό αγαθό όπως είναι το νερό, το φως και το τηλέφωνο) και μπορεί θεσμοποιούμενη, να αναβαθμίσει τη συμμετοχή των πολιτών στα κοινά, δίνοντας το φιλί της ζωής στην παραπαίουσα δημοκρατία, ίσως μάλιστα μετασχηματίζοντάς την σε άμεση δημοκρατία. Για παράδειγμα, στις 25.3.2020 η ΚΕΔΕ ενημέρωσε για τη δυνατότητα δωρεάν τηλεδιάσκεψης μέσω του συστήματος Webex-Cisco για τις συνεδριάσεις των Δημοτικών Συμβουλίων και των Επιτροπών, που μπορούν να τις παρακολουθήσουν καλεσμένοι μέχρι και 100.000 (!) άνθρωποι και ενώ μπορούν να βγουν και στο youtube.

Με δύο επιφυλάξεις:
  • Πρώτον, την πιθανή (και στην πραγματικότητα πραγματική) παραβίαση της ιδιωτικότητας των προσώπων από τα μυστικά και προπαντός ανεξέλεγκτα τεχνολογικά εργαλεία που βρίσκονται στα χέρια κρατικών υπηρεσιών ή μεγάλων ιδιωτικών εταιρειών, πράγμα που είναι ένα υπαρκτό πρόβλημα, ίσως το μεγαλύτερο ηθικο-πολιτικό ζήτημα της 4ης Βιομηχανικής Επανάστασης.4
  • Δεύτερο, την αναπόφευκτη επιπολαιότητα-ρηχότητα που χαρακτηρίζει μια τεράστια μερίδα χρηστών των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, αφού το πεδίο αυτό είναι νέο σχετικά και οι χρήστες δεν έχουν ακόμη εξοικειωθεί με τον ιδιότυπο αυτό μέσο επικοινωνίας (Σαραντάκος, 2018).5
Αν και η χρήση της τεχνολογίας φαίνεται κάποιες φορές να δίνει καινούργιες ευκαιρίες για εκδημοκρατισμό, ίσες ευκαιρίες και σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, πάντως δεν μπορεί παρά να φοβίζει η παρακολούθηση των πάντων και ο εντοπισμός ανθρώπων μέσα από τα κινητά τους (phone tracking) για να διαπιστωθεί αν έχουν απομακρυνθεί από το χώρο κατοικίας, όσο και αν αυτό το μέτρο βοήθησε στον ριζικό περιορισμό της πανδημίας. Δείτε πχ πως με τα δεκάδες εκατομμύρια εργαζομένους που δουλεύουν από το σπίτι κατά την περίοδο της πανδημίας του κορωναϊού, οι εταιρίες αναζητούν τρόπους να διασφαλίσουν ότι οι υπάλληλοί τους κάνουν αυτό το οποίο υποτίθεται ότι πρέπει να κάνουν. Το αποτέλεσμα ήταν να αυξηθεί η ζήτηση για λογισμικό ικανό να τους παρακολουθεί, με προγράμματα επισήμανσης των λέξεων που πληκτρολογούν, καθώς και καταγραφής όσων πχ περνούν «υπερβολικά πολύ χρόνο» στο Facebook και όχι στο Excel. Δεν μπορεί παρά να αναρωτηθεί κάποιος: που τελειώνει το «ενδιαφέρον» των εργοδοτών για τη διατήρηση της παραγωγικότητας των υπαλλήλων τους και που αρχίζει να παραβιάζεται η ιδιωτικότητά τους, όντας παρακολουθούμενοι/ες;

Με τον ίδιο τρόπο που πχ η τεχνολογία για την αντιμετώπιση τρομοκρατών μπορεί να αναπτύξει και εργαλεία για την αντιμετώπιση του κορωνοϊού, μπορεί να γίνει και το ακριβώς αντίστροφο (Χαράρι, 2020). Από την ημέρα «μηδέν» μετά την πανδημία του κορωνοϊού, θα πρέπει να μελετηθούν δομές που να επιβάλλουν νέους κανόνες, προδιαγραφές διαφάνειας και ελάχιστα όρια στην χρήση των παραπάνω τεχνολογιών σε σχέση με τα ατομικά δικαιώματα των πολιτών (Διαμαντοπούλου, 2020).
[4] Θυμηθείτε ότι η εταιρεία Facebook εξέθεσε δεδομένα 87 εκατομμυρίων (!) χρηστών της σε ένα ερευνητή που δούλευε για την Cambridge Analytica, η οποία δούλευε για την προεκλογική καμπάνια του 2016 για τον Trump https://www.vox.com/policy-and-politics/2018/3/23/17151916/facebook-cambridge-analytica-trump-diagram (Απρίλιος 2020) Η ανάλυση προσωπικών δεδομένων που έγινε (προτιμήσεις, ψήφος, κατανάλωση, μάρκα αυτοκινήτου, φαγητά, ρούχα κλπ) οδήγησε σε ψυχογραφήματα, βάσει των οποίων επιχείρησαν να επηρεάσουν υποσυνείδητα (πχ με ειδικά σχεδιασμένα συνθήματα που να αντιστοιχούν στα προηγούμενα ψυχογραφήματα) και ίσως να το κατάφεραν πολύ αποτελεσματικότερα από ότι μπορούμε να φανταστούμε, τις εκλογές και να έβγαλαν τον Trump πρόεδρο (ίσως να επηρέασαν και το δημοψήφισμα για το Brexit). Όλα αυτά φυσικά εν αγνοία των ψηφοφόρων και των χρηστών του Facebook. Τέτοια παιχνίδια γιγαντιαίας έκτασης με το υποσυνείδητο δεκάδων εκατομμυρίων κάνουν κάποιους να λένε ότι «οι δικτάτορες τους παρελθόντος θα ήταν εκστασιασμένοι αν είχαν στη διάθεση τους όσα γνωρίζουν για εμάς οι δημοκράτες ηγέτες του παρόντος μέσα από την καθημερινή χρήση των Social Media» https://www.pirateparty.gr/2018/03/ψυχογράφημα-και-εκλογές-γνωρίζετε-πο/ Αν το χειρότερο συμβεί τότε «η βιομετρική παρακολούθηση θα καθιστούσε την κυβερνοπειρατεία στα δεδομένα της Cambridge Analytica να μοιάζει βγαλμένη από την Εποχή του Λίθου» (Χαράρι, 2020) https://www.iefimerida.gr/stories/gioybal-noe-harari-o-kosmos-meta-ton-koronoio
[5] Μιλώντας με δημοσιογράφους τον Ιούνιο του 2015 (οχτώ μήνες πριν πεθάνει) ο μεγάλος Ουμπέρτο Έκο είπε μερικά λόγια που έχουν γίνει αρκετά διάσημα: τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης δίνουν δικαίωμα λόγου σε λεγεώνες ηλιθίων οι οποίοι προηγουμένως μιλούσαν μονο στο μπαρ αφού είχαν πιει ένα ποτηράκι, χωρίς να βλάπτουν το κοινωνικό σύνολο. Τότε, οι άλλοι τους ανάγκαζαν αμέσως να σωπάσουν, αλλά σήμερα έχουν το ίδιο δικαίωμα λόγου με έναν νομπελίστα. Είναι η εισβολή των ηλιθίων. Και ενώ τον Έκο τον εκτιμώ εξαιρετικά, εδώ νομίζω πως σφάλλει -στο κάτω κάτω ένας ανώνυμος πολίτης, ηλίθιος ή όχι, έχει το ίδιο δικαίωμα ψήφου με ένα Νομπελίστα. Είναι άποψη ελιτίστικη, που την έχουν εκφράσει κι άλλοι, πολύ λιγότερο άξιοι από τον Έκο, όταν είδαν τον μέσο κυβερνοπολίτη να αμφισβητεί την αυθεντία τους. Αλλά βέβαια μπορούμε να βρούμε πολλά ελαφρυντικά στον Έκο, διότι ο διάλογος στα κοινωνικά μέσα, έτσι όπως γίνεται, έχει πολλά κουσούρια: συνδυάζει την ψυχρότητα και την απόσταση του γραπτού λόγου με την προχειρότητα του προφορικού, χωρίς να αξιοποιεί την αμεσότητα και τη ζέστη της προφορικής επικοινωνίας ή την συγκρότηση, το βάθος και την πυκνότητα της γραπτής (Σαραντάκος, 2018) https://sarantakos.wordpress.com/2018/12/19/neamesa/ (Απρίλιος 2020)

Η νεοφιλελεύθερη παγκοσμιοποίηση


Η παγκοσμιοποίηση εμφανίζεται κατά τον προηγούμενο αιώνα και χαιρετίζεται σχεδόν πάντα ως μια θετική εξέλιξη στην ιστορία της ανθρωπότητας. Όλο και περισσότεροι άνθρωποι, αγαθά, ιδέες κυκλοφορούν ελεύθερα στο μεγαλύτερο μέρος του κόσμου, ο πλανήτης φαίνεται να έγινε πλανητικό χωριό, οι άνθρωποι πολύ περισσότερο από το παρελθόν είναι αλληλοεξαρτώμενοι, κλπ.

Όμως η όλο και βαθύτερη διείσδυση των ανθρώπων σε παρθένες μέχρι τώρα περιοχές και ενδιαιτήματα ζώων φαίνεται να εγκυμονούν κινδύνους (ίσως όχι πρωτόγνωρους, αλλά που «κοστίζουν» περισσότερο από παλαιότερα) όπως είναι η τωρινή πανδημία το Covid-19. Μήπως έχουμε ξεπεράσει κάποιες «κόκκινες γραμμές» στον τρόπο που τεντώνουμε όλο και περισσότερο τα σύνορα του γνωστού από τον άγνωστο κόσμο για να κυριαρχούμε και εκμεταλλευόμαστε τη φύση; Μήπως στη συνέχεια η έντονη κινητικότητα και ο συγχρωτισμός τόσο πολλών και διαφορετικών ανθρώπων δεν είναι παρά μια θρυαλίδα στην εύφλεκτη έτσι και αλλιώς κατάσταση υγιεινής που «παίρνει φωτιά» κάθε τόσο κατά τα τελευταία χρόνια με απανωτές επιδημίες (AIDS, 1981-σήμερα· Ebola, 2014–2016· SARS, 2002-2003· Covid-19); Μήπως επί πλέον, η τωρινή επιδημία επιλεκτικά προτιμά να εξαπλώνεται στον πιο παγκοσμιοποιημένο Βορρά του πλανήτη (μάλιστα στις πιο πλούσιες χώρες του κόσμου και όχι στον Τρίτο Κόσμο όπως γινόταν μέχρι τώρα) με την πυκνή επικοινωνία, κινητικότητα και σύνδεση με όλα τα άλλα μέρη του κόσμου; Μήπως η τερατώδης οικονομική ανάπτυξη του πλανήτη (ταξικά προσδιορισμένη εννοείται!) γίνεται σιγά-σιγά ένα απεχθές τεράστιας βαρύτητας μπούμεραγκ που έρχεται κατά πάνω μας; Μήπως ήρθε η ώρα να ελέγξουμε τον νεοφιλελευθερισμό και να βαδίσουμε σε μια εναλλακτική (πολύ προσεκτικότερη) παγκοσμιοποίηση, να αντιμετωπίσουμε το τέρας της ανάπτυξης (αλλά και της γνώσης) και να βάλουμε όρια στο εμπόριο, στον τουρισμό ή στη βιομηχανία; Και πως θα γίνει αυτό σε μια μη θεοκρατούμενη κοινωνία χωρίς να φτάσουμε στη δικτατορία; (Καστοριάδης, 2001:106)

Δύο δρόμοι ανοίγονται : ο ένας είναι το παράδειγμα της Κίνας όπου πχ το βιομετρικό βραχιόλι του μέλλοντος που θα παρακολουθεί τη θερμοκρασία του σώματος και τους καρδιακούς παλμούς 24 ώρες το 24ωρο, σε συνδυασμό με δεδομένα για το που πήγε κάποιος και ποιους συνάντησε, που θα προκύπτουν, θα αποθηκεύονται και θα αναλύονται από κυβερνητικούς αλγορίθμους, θα μας λένε αν είμαστε άρρωστοι πριν και εμείς οι ίδιοι το αντιληφθούμε, αλλά και θα μπορούσαν να σταματήσουν μια επιδημία εν τη γενέσει της. Υπέροχο αλλά επικίνδυνο! (Χαράρι, 2020). Όπως λέει ο ίδιος ιστορικός-ερευνητής, τα βιομετρικά βραχιόλια του μέλλοντος θα μπορούσαν να μετρούν εκτός από τον πυρετό και άλλες παραμέτρους της φυσιολογίας του σώματος σχετικές πχ με τα συναισθήματα ή τις εξαιρετικά προσωπικές στιγμές μας (ερωτικές κλπ). Πως θα μπορούσε άραγε κάποιος/α να προστατευτεί από μια αυταρχική κυβέρνηση τύπου Τουρκίας ή Ουγγαρίας που θα μπορούσε συνέχεια να ελέγχει (και να τιμωρεί) τους υπηκόους της γιατί πχ θυμώνουν ή βαριούνται όταν μιλάει ο τότε Ερντογάν ή Όρμπαν;6

Ο άλλος δρόμος είναι να παραμείνουμε πληροφορημένες/οι και ψύχραιμες/οι. Ναι, η κατάσταση είναι κρίσιμη, αλλά ένας πληθυσμός ενημερωμένος και ενδυναμωμένος συμπεριφέρεται πολύ ορθολογικότερα από έναν άλλο αδαή, απληροφόρητο και φοβισμένο. Είναι νόμιμο να θέλουμε και ελευθερίες και ιδιωτικότητα, αλλά ταυτόχρονα και τη ζωή και την υγεία μας. Όπως ακριβώς το πλύσιμο των χεριών με σαπούνι, η αποστείρωση των ιατρικών εργαλείων ή η περιποίηση των δοντιών μας δεν γίνονται από φόβο, αλλά διότι πιστεύουμε ότι έτσι θα ζήσουμε ανετότερα, με τον ίδιο τρόπο η ανθρωπότητα θα βαδίσει στον δρόμο της ασφάλειας χωρίς να τρομοκρατείται, μακριά από κλείσιμο συνόρων και την εσωστρεφή δυσπιστία απέναντι στον Άλλο, αποδοκιμάζοντας την ψηφιακή ιχνηλάτηση και τον ορυμαγδό των τενεκεδένιων fake news (Λεβί, 2020).






[6] Δες και αποσπάσματα από τη συνέντευξη του Edward Snowden στο https://www.youtube.com/watch?v=97MWOERY_dE (4: 05)

Δημοκρατία, ισότητα, συλλογικά αγαθά: να τα προστατεύσουμε!




Το 0.7 % του πληθυσμού ελέγχει 45.9 τοις εκατό του παγκόσμιου πλούτου, ενώ κάθε δύο μέρες αναδύεται ένας δισεκατομμυριούχος. Δεν χρειάζεται να είναι κάποιος Τσε Γκεβάρα για να παραδεχτεί ότι κάτι τέτοιο είναι εντελώς χυδαίο και ηθικά αδικαιολόγητο (Clark, 2018). Οφείλουμε να ανακατανείμουμε τον πλούτο επειδή η οικονομική ανισότητα έχει σοβαρές απορρυθμιστικές συνέπειες στον τρόπο που λειτουργεί η δημοκρατία, ενώ οι φτωχοί και απόκληροι πολύ συχνά μέσα στην απελπισία τους, γίνονται οπαδοί αυταρχικών πολιτικών οργανισμών με μανιχαϊστικές-ρατσιστικές απόψεις ενάντια σε μουσουλμάνους, μετανάστες, Εβραίους, κλπ (θυμηθείτε τους 380.000 ψηφοφόρους της Χρυσής Αυγής το 2015). Η θέσπιση του βασικού εισοδήματος για όλα τα άτομα χωρίς εξαίρεση, μπορεί να είναι μια αρχή, εξασφαλίζοντας ικανοποίηση από τη ζωή και καλύτερη ψυχική υγεία (Ματσαγγάνης, 2020).

Η προστασία από την ιδιωτικοποίησή των παρεχόμενων τώρα δημόσιων, συλλογικών αγαθών -από την Εκπαίδευση μέχρι το νερό και από τα δάση μέχρι την Υγεία- αλλά και η αναβάθμισή τους, πρέπει να είναι ένα αμελητί καθήκον. Ο κορωνοϊός λειτούργησε σαν μεγεθυντικός φακός στην ανισότητα, τόσο μεταξύ των χωρών όσο και εντός των χωρών (Kluth, 2020), οπότε «ξαφνικά» συνειδητοποιήσαμε ότι πχ το ένα τρίτο των πολιτών των ΗΠΑ δυσκολεύεται να πληρώσει για θεραπεία, όντας ασφαλισμένο! Ιδίως οφείλουμε να προστατεύσουμε τους νέους ανθρώπους που για πρώτη φορά εδώ και πολλές δεκαετίες βλέπουν ότι θα ζήσουν με λιγότερα υλικά αγαθά και επισφαλέστερες συνθήκες εργασίας από την προηγούμενη γενιά.

Τι θα γίνει μετά την πανδημία; Η απαισιόδοξη ματιά



Ο φόβος της πανδημίας έρχεται να θυμίσει ότι το όνειρο του Διαφωτισμού για όλο και διεισδυτικότερη γνώση του κόσμου-μάλιστα με τη βοήθεια της επιστήμης και της τεχνολογίας- που θα εξασφάλιζε μεγαλύτερο έλεγχο πάνω του, σταθερότητα στις κοινωνίες και απαλλαγή από το φόβο (Χορκχάϊμερ και Αντόρνο, 1996:26), μετατρέπεται στον εφιάλτη των αναδυόμενων, με απρόσμενο τρόπο ρίσκων (Γκίντενς, 2002:34-35) τύπου κορωνοϊού. Ο περιορισμός των θεμελιωδών δικαιωμάτων και ελευθεριών έγινε από την πλειοψηφία των πολιτών στην Ελλάδα αποδεκτός μπροστά στο φόβο. Είναι φανερό ότι ζήσαμε μια περίοδο ανώμαλης λειτουργίας των θεσμών, με τη δημοκρατία στο «γύψο», η επιβολή τέτοιων μέτρων είναι στην ουσία μια παραβατική συμπεριφορά (Δουζίνας, 2020), αφού «σε μια δημοκρατία ο κανόνας είναι η ελευθερία ενώ τα όποια περιοριστικά μέτρα η (προσωρινή) εξαίρεση (Σωτηρέλλης, 2020: 258), οπότε αυτή η βίωση του αδιανόητου, δημιουργεί μια αμφίσημη-σχιζοειδή κατάσταση όπου συμμορφωνόμαστε μεν, αλλά θυμίζουμε συνεχώς στην εξουσία (και στους εαυτούς μας) ότι τα μέτρα αυτά δεν μπορούν να είναι η νέα «κανονικότητα» που θα υποκαταστήσει την ισχύουσα συνταγματική τάξη. Είμαστε παγιδευμένοι/ες ανάμεσας στην αναγκαιότητα των μέτρων, που δεν τα κάνει αυτομάτως «καλά» και στον αυταρχικό τους χαρακτήρα, που όμως δεν τα τα κάνει αποφεύξιμα, μάλιστα το γεγονός της αναγκαιότητας δεν τα κάνει απολαυστικά (Σαγκριώτης, 2020: 35, 36) όπως ίσως κάποιοι θα ήθελαν να πιστέψουμε.

Η άποψη ότι «επειδή οι στιγμές είναι κρίσιμες, η κυβέρνηση πρέπει να μείνει στο απυρόβλητο της κριτικής» είναι βαθύτατα αντιδημοκρατική και τα μέτρα πρέπει να ελέγχονται εξονυχιστικά (Καϊδατζής, 2020). Είναι εξαιρετικά ανησυχητικό ότι τα ελληνικά τηλεοπτικά κανάλια προβάλλουν μόνο το κυβερνητικό αφήγημα (με εξαίρεση το κανάλι της Βουλής). Παρόμοιες «άβολες» καταστάσεις είναι εξαιρετικά πιθανό ότι θα ξαναπροκύψουν όταν κληθούμε με εθελούσιο αυτοπεριορισμό και ατομική ευθύνη να αποφύγουμε πχ την αλλαγή του κλίματος. Θα τα καταφέρουμε χωρίς αυταρχικές επεμβάσεις που θα διακινδυνεύουν μακροπρόθεσμα την ελευθερία μας; Πχ ο James Lovelock δήλωσε ότι επειδή η κλιματική αλλαγή είναι ένα θέμα τόσο σοβαρό όσο και ένας πόλεμος, μπορεί να είναι αναγκαίο για τη δημοκρατία "να περιμένει για λίγο".

Τέλος, η απόσταση (social distancing) που επιβλήθηκε όχι μόνο κινδυνεύει να «κινεζοποιήσει» την αντίληψη για το πως πρέπει να ζει η χώρα (πχ τα «ψηφιακά αμφιθέατρα» εμφανίζονται ως αντίδοτο στις καταλήψεις του πανεπιστημιακού χώρου) αλλά συρρικνώνει ακόμη περισσότερο την πρωτογενή εμπειρία που συνδέεται με πολιτισμικά απωθημένες αισθήσεις, όπως πχ της αφής (Κουζέλης, 2020:26-27), αλλά και της γεύσης και της όσφρησης. Αυτός ο ακρωτηριασμός των αισθήσεων συνεπάγεται τον μαρασμό της βιωματικής εμπειρίας, πράγμα που από ανθρωπολογική άποψη παραπέμπει στην εικονική ζωή/μη ζωή. Με την έννοια αυτή ο Αγκάμπεν ίσως δεν είναι τόσο επιπόλαιος όταν ισχυρίζεται ότι κάποιου τύπου τεχνολογική βαρβαρότητα ωθεί προς την ριζική αυτή μετατροπή της διδασκαλίας, όπου η συγκλονιστικής σημασίας ζωντανή/φυσική παρουσία, η οποία θεμελίωνε τη σχέση μεταξύ μαθητών και εκπαιδευτικών, εξαφανίζεται οριστικά, μαζί με τον εγκλεισμό και του βλέμματος που φυλακίζεται στην μικρή ή μεγάλη οθόνη (Αγκάμπεν, 2020) με τη «σιωπηρή θλίψη για το χαμένο άγγιγμα και τις επιπτώσεις αυτήςη της απώλειας στη δημοκρατική συλλογικότητα» (Αθανασίου, 2020: 37). Σαν από ειρωνεία όμως τα σχολεία και τα πανεπιστήμια τραγουδούν τον ύμνο της online τεχνολογίας που «κατάφερε» να διασφαλίσει τη συγχρονική τηλεδιδασκαλία, που αν πιστέψουμε τον πρύτανη ενός αμερικανικού πανεπιστημίου, «αφού βιντεοσκοπήσουμε τις απολύτως απαραίτητες διαλέξεις των μελών ΔΕΠ, μπορούμε μετά να τους απολύσουμε» (Roberts, 2016:73) πράγμα που βεβαίως θα μπορούσε να οδηγεί στο θάνατο των Πανεπιστημίων, αν τυχόν η απλοϊκή (και αθεράπευτα νοησιαρχική) άποψη ότι η πεμπτουσία του μαθήματος είναι η παράδοση/διάλεξη ήταν σωστή.

Τι θα γίνει μετά την πανδημία; Η αισιόδοξη ματιά



Συνειδητά θέτω εδώ κάποια δεδομένα για την ταξική διάσταση της πανδημίας, θεωρώντας ότι έχοντας διαπιστώσει ότι αποκαλύφθηκαν προϋπάρχουσες και αδιόρατες δομές ανισότητας και αδικίας που διαπερνούν και συγκροτούν αυτό που αποκαλείται «πληθυσμός», έχοντας ακούσει τους υπεύθυνους να ομολογούν ότι το σύστημα υγείας είναι στα όριά του, πράγμα που σημαίνει ότι κάποια σώματα δεν θα βρουν πρόσβαση σε αυτό και συνεπώς δεν θα αποτραπεί αχρείαστη και αποφευκτή κοινωνική οδύνη (Αθανασίου, 2020: 43), όλα αυτά τα δεδομένα μπορούν να τύχουν μελέτης και βελτίωσης. Είναι αυτό ρεαλιστικό, αφού τα κράτη μπορούν να κάνουν δραστικές επενδύσεις τρισεκατομμυρίων (μέσα σε μερικές μέρες!) επωμιζόμενα εκ νέου την ευθύνη που έχουν για την προστασία των πολιτών τους. Μια ευθύνη υπεράσπισης του τάχα απαρχαιωμένου κριτήριου του «δημόσιου συμφέροντος» που επί τέλους προκρίνεται εις βάρος της λογικής των «αγορών» και των κερδών που κυριαρχούσε σε τόσες όψεις της ζωής. Επί τέλους, ο παλαιότερος ισχυρισμός ότι «δεν γίνονται αυτά τα πράγματα», που επέτρεπε από το 2011 έως το 2018, στην ευρωπαϊκή επιτροπή να ζητήσει από τα κράτη-μέλη της ευρωπαϊκής ένωσης 63 φορές να μειώσουν τις δαπάνες για την υγεία και να προχωρήσουν σε ιδιωτικοποιήσεις, διαψεύστηκε! Με την προτροπή αυτή από το 2009 έως το 2013, η Ελλάδα των μνημονίων μείωνε κάθε χρόνο τις κατά κεφαλή δαπάνες για την υγεία κατά 8.7% (Χατζηστεφάνου, 2020).

Η πανδημία οδήγησε στον αυτοσχεδιασμό, στην αλληλεγγύη, στην εργασία από το σπίτι, στην πρωτοφανή έκρηξη της ηλεκτρονικής επικοινωνίας, στην αίσθηση της χαλαρότητας που επαναανακαλύφθηκε στην οικογενειακή ζωή. Επανεκτιμήθηκε το κελάηδισμα των πουλιών μέσα στις πόλεις, το περπάτημα στη μέση του δρόμου. Εντυπωσίασαν οι αλεπούδες μέσα στο Δουβλίνο, συγκίνησε η εμβαθυμένη επικοινωνία με γείτονες, γνωστούς, φίλες, φίλους. Τα ποδήλατα κυρίευσαν το δημόσιο χώρο (Ρώμη και Μπορντώ δημιουργούν πολλές δεκάδες χιλιόμετρα ποδηλατόδρομους) ενισχύοντας βιώσιμους τρόπους μετακίνησης, χωρίς ρύπους. Όλα αυτά, μαζί με την επανανοηματοδότηση του ελεύθερου χρόνου, θυμίζουν το (πιθανόν ξεχασμένο) οικολογικό σύνθημα «να ζήσουμε καλύτερα με λιγότερα» και το πρόταγμα της αποανάπτυξης, μάλιστα μειώνοντας την παραγωγή, επομένως και τη ρύπανση και άρα σώζοντας πχ δεκάδες χιλιάδες ανθρώπινες ζωές. Μπορέσαμε να δούμε φευγαλέα το μέλλον που θέλουμε και χρειαζόμαστε.

Μια πολιτιστική επανάσταση τεραστίων διαστάσεων και βεληνεκούς έχει ήδη ξεκινήσει, με το τεράστιο δίδαγμα των τελευταίων μηνών: πολύ σημαντικές παγκόσμιες συμπεριφορές και δόγματα μπορούν να ανατραπούν, μέσα σε μερικές μέρες. Αυτή η απλή αλήθεια, ταυτόχρονα αποσταθεροποιητική, αλλά και εξίσου απελευθερωτική δεν πρέπει να ξεχαστεί. Μόνο ενδυναμωμένοι πολίτες (και όχι καταναλωτές) μπορούν να αγνοήσουν τις σειρήνες του αντι-οικολογικού και αντιδημοκρατικού λαϊκισμού και να αναζητήσουν λύσεις ρεαλιστικές, εξισωτικές, που δεν θα περιέχουν κοινωνικούς αποκλεισμούς. Δεν είναι καιρός για να χάνουμε τις ελπίδες μας!

Βιβλιογραφία


  • Αθανασίου, Αθηνά (2020). Για την αίσθηση ενός παρόντος από/σε απόσταση, στο Π. Καπόλα, Γ. Κουζέλης, Ο. Κωνσταντάς (επιμ.) Τοπικά Ιθ΄- Αποτυπώσεις σε στιγμές κινδύνου, Εταιρεία Μελέτης Επιστημών του Ανθρώπου και Νήσος, Αθήνα, σελ. 37-45
  • Γκίντενς, Άντονι (2002). Ο κόσμος των ραγδαίων αλλαγών, Μεταίχμιο, Αθήνα
  • Καστοριάδης, Κορνήλιος (2001). Οικολογία και Πολιτική, στο Κ. Καστοριάδης, Ανθρωπολογία, Πολιτική, Φιλοσοφία, Ύψιλον, Αθήνα
  • Klein, Naomi (2010) Το Δόγμα του Σοκ – Η άνοδος του καπιταλισμού της καταστροφής, Λιβάνης, Αθήνα
  • Κουζέλης, Γεράσιμος (2020). Η διαχείριση της αναστολής, στο Π. Καπόλα, Γ. Κουζέλης, Ο. Κωνσταντάς (επιμ.) Τοπικά Ιθ΄- Αποτυπώσεις σε στιγμές κινδύνου, Εταιρεία Μελέτης Επιστημών του Ανθρώπου και Νήσος, Αθήνα, σελ. 21-29
  • Μορέν, Έντγκαρ (1991). Να σκεφτούμε την Ευρώπη, Εξάντας-21ος αιώνας, Αθήνα
  • Σαγκριώτης, Γιώργος (2020). Η ανάγκη δεν είναι φιλοτιμία, στο Π. Καπόλα, Γ. Κουζέλης, Ο. Κωνσταντάς (επιμ.) Τοπικά Ιθ΄- Αποτυπώσεις σε στιγμές κινδύνου, Εταιρεία Μελέτης Επιστημών του Ανθρώπου και Νήσος, Αθήνα, σελ. 33-37
  • Τσιμουρής, Γιώργος (2020) «Γυμνές ζωές», ανάμεσα στην ανθρωποφοβία και τον «ολόγυμνο» ηγεμόνα: Ο Νεοφιλελευθερισμός της απομόνωσης, στο Π. Καπόλα, Γ. Κουζέλης, Ο. Κωνσταντάς (επιμ.) Τοπικά Ιθ΄- Αποτυπώσεις σε στιγμές κινδύνου, Εταιρεία Μελέτης Επιστημών του Ανθρώπου και Νήσος, Αθήνα, σελ. 77-83
  • Χορκχάιμερ, Μ., Αντόρνο, Τ., Β. (1996) Η διαλεκτική του διαφωτισμού, Νήσος, Αθήνα
Δεν υπάρχουν σχόλια.

Επιστροφή

ΟΙΚΟΤΟΠΙΑ 2020 ΑρχικήεπικαιρότηταΟΙΚΟΤΟΠΙΑ 2020θεωρία | απόψειςσημειώματακριτική | σκέψειςEnglish
Δημοκρατία και δικαιώματα υπό εποπτεία και έλεγχο στην εποχή του κορονοϊού
θεωρία | απόψεις, Πολιτική, , Δημοκρατία, Δικαιώματα, Κορονοϊός
ΟΙΚΟΤΟΠΙΑ 2020, Θεσσαλονίκη
width ... geodi engine
Στο site μας χρησιμοποιούμε cookies
Κατάλαβα


Η ιστοσελίδα είναι υπό κατασκευή
gallery ❰   ❱