ΟΙΚΟΤΟΠΙΑ 2020

θεωρία | απόψεις
Απο-ανάπτυξη

Green New Deal

2020-07-11

Η αποανάπτυξη και η Νέα Πράσινη Συμφωνία

Gareth Dale, Αριστείδης Παπαδάκης

«Για τους πλούσιους, πολύ λιγότερα, ενώ για τα δισεκατομμύρια που στερούνται τα βασικά: περισσότερη καλή τροφή, καλύτερη στέγαση, άφθονο καθαρό νερό ... »
Print
Ο Gareth Dale διδάσκει πολιτική στο Πανεπιστήμιο Brunel. Είναι συν-εκδότης του Green Growth (Zed, 2016). Τα άρθρα του είναι διαθέσιμα στο διαδίκτυο. Τουιτάρει στο @Gareth_Dale
Πηγή και περισσότερες παραπομπές: https://theecologist.org/2019/oct/28/degrowth-and-green-new-deal

Μετάφραση - Επιμέλεια: Αριστείδης Παπαδάκης
Η ριζοσπαστική δράση για την αλλαγή του κλίματος είναι επιτέλους στην ημερήσια διάταξη. Η έμφαση δίνεται στον επείγοντα χαρακτήρα και την πράξη και - κυρίως για την XR (Extinction Rebellion)1 - στην «αλήθεια». Τα ζητήματα μιας μακροπρόθεσμης στρατηγικής είναι λιγότερο σαφή, αλλά έχουν αναπτυχθεί οι πλατφόρμες στρατηγικής. Οι πιο σημαντικές από αυτές είναι η Νέα Πράσινη Συμφωνία (GND: Green New Deal) και η αποανάπτυξη. Μια τροποποιημένη εκδοχή αυτού του δοκιμίου εμφανίζεται στο τελευταίο τεύχος του περιοδικού Resurgence & Ecologist.

Η Νέα Πράσινη Συμφωνία (ΝΠΣ) ξεκίνησε σαν ένα σύνθημα αλλά έχει διαμορφωθεί σε προγραμματικές θέσεις που προωθούνται από την αριστερά των Δημοκρατικών των ΗΠΑ, από έναν συνασπισμό αριστερών κομμάτων στην Ευρώπη και από το Εργατικό Κόμμα της Βρετανίας. Η αποανάπτυξη, επίσης, λειτουργεί ως σύνθημα που κινητοποιεί. Συνδέει δίκτυα ακτιβιστών. Στηρίζεται στις παραδόσεις του οικοδομήματος της αναρχικής και σοσιαλιστικής ουτοπικής κοινότητας (ή «phalanstery»).2 Οι κυριότεροι συντελεστές της είναι οι καταλήψεις και οι αγρο-οικολόγοι, «οι nowtopians και οι οικολογικές κοινότητες, ...οι back-to-the-land που δουλεύουν τη γη ή οι κάτοικοι των πόλεων που καλλιεργούν αστικούς κήπους ή καταλαμβάνουν τις πλατείες».

Ιδέες



Και οι δύο ομάδες καταλαμβάνουν μεγάλες σκηνές. Η Αποανάπτυξη συμπεριλαμβάνει οικο-φιλελέυθερους (ας πούμε, Ramachandra Guha) στη μια γωνία, μαρξιστές (Kate Soper, David Harvey) στην άλλη, αριστερούς Μαλθουσιανιστές σε μια τρίτη, και σοσιαλ-φεμινίστριες (Mary Mellor), καθώς και αυτονομιστές, αρκετούς αναρχικούς και ετερόκλητες τάσεις που αψηφούν τις ετικέτες - όπως ο οικο-φιλελεύθερος-αντιδραστικός-κοινοτικός παγανισμός του Stephen Quilley. Η μαρκίζα της ΝΠΣ εκτείνεται από τον Thomas Friedman (ο οποίος έγραψε την «Green New Deal») και τον Joe Biden μέσω της Marianne Williamson και της Mariana Mazzucato μέχρι την Thea Riofrancos και τον Tithi Bhattacharya στα αριστερά.

Σε κάθε περίπτωση, παρά το γεγονός ότι ο καμβάς είναι πολλαπλών τάσεων και σπηλαιώδης, υπάρχει μια κυρίαρχη πολιτική χροιά. Για τους αποαναπτυξιακούς ο ναροντισμός και για την ΝΠΣ η σοσιαλδημοκρατία. Με τον ναροντισμό αναφέρομαι στο αγροτικού προσανατολισμού κίνημα του 19ου αιώνα που βασίστηκε σε τμήματα της ρωσικής διανόησης, τα οποία αργότερα, μετά από χρόνια διαλόγου με τους μαρξιστές και την υιοθέτηση ορισμένων από τις ιδέες τους, επανεμφανίστηκαν σχηματίζοντας το μαζικό κόμμα των Σοσιαλεπαναστατών. Οι επαναστατικοί μαρξιστές της Ρωσίας έμαθαν πολλά από αυτούς και, σε κρίσιμες συγκυρίες, βρέθηκαν πιο κοντά τους απ' ό,τι με τους Σοσιαλδημοκράτες - παρά το ότι η φιλοσοφία των τελευταίων επηρεάστηκε από τον Μαρξ.

Εμψυχωτικό



Με τη σοσιαλδημοκρατία εννοώ μια διαταξική πολιτική συμμαχία που έχει ρίζες στην οργανωμένη εργατική τάξη. Το υπόβαθρο είναι η εργατική τάξη, αλλά τα προγράμματα σχεδιάζονται και παρουσιάζονται από στρώματα της μεσαίας τάξης (π.χ. συνδικαλιστές) και από ελίτ (π.χ. βουλευτές). Ενδυναμώνεται από τους εργατικούς αγώνες, αλλά οι εκπρόσωποί της προωθούν πολιτικές και στρατηγικές που αντικατοπτρίζουν τις προνομιούχες κοινωνικές τους θέσεις και, αν δεν πιέζονται δυνατά από τα κάτω, θα απορροφηθούν από τις κυρίαρχες δομές εξουσίας. Στο ένα άκρο του φάσματος της ΝΠΣ βρίσκονται κάποια κεφάλαια που μυρίζονται τις κερδοφόρες οικο-ευκαιρίες στα προγράμματα κρατικών και επιδοτούμενων έργων υποδομής - ένα πρώιμο παράδειγμα ήταν το σχέδιο «Πράσινης Ανάπτυξης» του Lee Myung-Bak στη Νότια Κορέα. Για τις φιλελεύθερες ελίτ, η ΝΠΣ αντιπροσωπεύει μια λύση για να σωθεί ο καπιταλισμός από τον εαυτό του, για την ενεργοποίηση της οποίας μπορεί να χρειαστεί μια μικρή πίεση από τα κάτω.

Στην άλλη άκρη, για την βαθειά αριστερά, αντιπροσωπεύει μια ιστορική ευκαιρία για εξαναγκαστεί ο καπιταλισμός σε μεταρρυθμίσεις, μέχρις ότου οι επάλληλες αντιφάσεις του να αποκαλύψουν τον χώρο πέρα από αυτόν. Ο στόχος είναι ένας εκτεταμένος και ριζοσπαστικός μετασχηματισμός της κοινωνίας. Η μέθοδος θα είναι η οικοδόμηση ενός «κινήματος των κινημάτων», το οποίο θα ικανοποιεί τις απαιτήσεις των εργαζομένων για «πράσινες θέσεις εργασίας» και «ροζ θέσεις εργασίας» μαζί με τον ακτιβισμό για την κλιματική δικαιοσύνη και τις φεμινιστικές, αντιρατσιστικές, ιθαγενιστικές και φιλο-μεταναστευτικές εκστρατείες.

Στη ζώνη μεταξύ των δύο αυτών άκρων βρίσκεται η σοσιαλδημοκρατία. Οι εργατικοί και οι σύμμαχοί τους απαιτούν κρατικά προγράμματα πράσινων θέσεων εργασίας, ως βήματα προς μια «δίκαιη μετάβαση». Οι σοσιαλδημοκράτες κινούνται και στις δύο κατευθύνσεις - τη μια μέρα κριτικάρουν τον καπιταλισμό και την άλλη χαιρετούν τη σημαία. Μια χαρακτηριστική περίπτωση είναι η Alexandria Ocasio-Cortez (στη φωτογραφία): η πιο εμπνευσμένη και λαμπρή προπαγανδίστρια της ΝΠΣ, ένας φάρος για τις ΗΠΑ και την παγκόσμια αριστερά, η οποία ωστόσο ψήφισε δώρο 1.480.000.000.000 δολαρίων στο Πεντάγωνο, το πιο ισχυρό και δολοφονικό αμερικανικό ίδρυμα και ο μεγαλύτερος ρυπαντής του κόσμου.

Ορυκτά από το ηλιακό φως



Τελευταία, έχουμε δει μια αιχμηρή παλινδρόμηση μεταξύ των «οικο-μοντερνιστών» υποστηρικτών της ΝΠΣ και τους υποστηρικτές της αποανάπτυξης (εφεξής «αποαναπτυξιακούς»). Ο Ματ Χιουμπέρ, ένας γεωγράφος από τις Συρακούσες, επικρίνει με δριμύτητα τους αποαναπτυξιακούς ως υποστηρικτές της πολιτικής του ολίγου. Καθώς επικεντρώνονται στο πρόθεμα «από-» και σε «μειώσεις», «δεν είναι σε θέση να απαντήσουν στις ανάγκες της συντριπτικής πλειοψηφίας των εργαζομένων που έχουν καταστραφεί από τη νεοφιλελεύθερη λιτότητα». Επιπλέον, αποστρέφονται «οποιοδήποτε ίχνος βιομηχανικής τεχνολογίας ("techno-fix" όπως υποτιμητικά λένε)».

Ο Leigh Phillips, ένας μαχητικός αντι-περιβαλλοντιστής και υποστηρικτής της Spiked, πιέζει τα ίδια κουμπιά ad absurdum. Αποανάπτυξη και λιτότητα «είναι μαθηματικά και κοινωνικά πανομοιότυπα. Είναι το ίδιο πράγμα». Εναντίον της αποαναπτυξιακής λιτότητας, παιανίζει τη μάντρα της νεωτερικότητας «η ενέργεια είναι ελευθερία! η ανάπτυξη είναι ελευθερία!». Η ημερήσια διάταξη είναι μια αναβίωση του «Προμηθεανισμού» που ορίζεται (ιδιότυπα) ως «η ιδέα ότι δεν υπάρχουν αλλά όρια εκτός από τους νόμους της φυσικής για το πώς μπορούμε να επανασχεδιάσουμε τους εαυτούς μας και τον κόσμο γύρω μας».

Κεντρικό σημείο του προτάγματος είναι η τεχνολογία, απογυμνωμένη από το κοινωνικο-πολιτικό της περίβλημα. Θα πρέπει «να κλαίμε με καυτά δάκρυα υπερηφάνειας» μπροστά στα τεχνολογικά θαύματα που έχει επιτύχει ο καπιταλισμός στοχεύοντας το φεγγάρι. Χωρίς κανένα προβληματισμό για την στρατοκρατική προέλευση, στόχευση και σύσταση αυτού του επιτεύγματος, ο Phillips πανηγυρίζει ότι είναι «το καλύτερο που μπορεί να επιτύχει το είδος μας». Όσο για σήμερα, για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής σε παγκόσμιο επίπεδο απαιτείται μια μαζική επικέντρωση στην πυρηνική ενέργεια.

Ρυπαντικό



Προς απάντηση, οι αποαναπτυξιακοπί διαγιγνώσκουν στον Huber Phillips και τους όμοιούς τους ότι πάσχουν από μια χαρακτηριστική καπιταλιστική κατάθλιψη: τεχνολογική ύβρις. Καθώς δεν μπορούν να κατανοήσουν τους οικονομικο-οικολογικούς περιορισμούς (πέραν των νόμων της φυσικής) δεν μπορούν να αντιληφθούν το μέγεθος της κρίσης. Ούτε προβληματίζονται σοβαρά για τις ανεπάρκειες και το ενδεχόμενο υποστροφής των προτιμώμενων τεχνο-λύσεών τους. Ο Phillips ισχυρίζεται ότι η πυρηνική ενέργεια δεν εκπέμπει διοξείδιο του άνθρακα και είναι ολοφάνερα η ασφαλέστερη πηγή ενέργειας. Πολύ βολικά ξεχνά ότι η εξόρυξη και διύλιση μεταλλευμάτων ουρανίου και η παραγωγή καυσίμων για τους αντιδραστήρες απαιτεί τεράστιες ενεργειακές εισροές. Και διαψεύδεται από τις πολλές δεκάδες χιλιάδες θανάτους και μόνο λόγω του Τσερνομπίλ, καθώς και από το πρόβλημα των αποβλήτων.

Οι επιστήμονες εξακολουθούν να είναι άναυδοι μπροστά το πρόβλημα του πως θα προειδοποιούν τα ζωντανά πλάσματα να μην πλησιάζουν τις χωματερές εκατό χιλιάδες χρόνια από τώρα. Ένας βιολόγος και μια ομάδα σημειωτιστών3 έχουν αναπτύξει την «λύση των ακτινοβολούντων γατών». Γάτες γενετικά τροποποιημένες ώστε να λάμπουν όταν υπάρχει ακτινοβολία. Τώρα γιατί προβλέπουν ότι στο μέλλον οι γήινοι θα εγκαταλείψουν τις ακτινοβολούσες γατούλες και όχι, ας πούμε, να κατασκευάσουν μια θρησκεία γύρω από αυτές, είναι ασαφές. Όσον αφορά τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, αυξάνουν σχεδόν άλλο τόσο, αντί να αντικαθιστούν τα ορυκτά καύσιμα. Σε παγκόσμιο επίπεδο, η αιολική και η ηλιακή παροχή αντιστοιχεί μόνο περίπου στο 1,5% της συνολικής κατανάλωσης ενέργειας. Ο αιολικός και ο ηλιακός εξοπλισμός απαιτούν εισροές (σε μεγάλο βαθμό μη ανανεώσιμης) ενέργειας, σκυρόδεμα και μέταλλα (συμπεριλαμβανομένων των σπανίων γαιών) των οποίων η εξαγωγή και ανακύκλωση είναι ιδιαίτερα ενεργοβόρα, ενώ συχνά είναι και ρυπαίνουσα.

Νάνο



Όπως σημειώνει ο αποαναπτυξιακός Mark Burton, δεν μπορείς να δημιουργήσεις ορυκτά από το ηλιακό φως. Για τους λόγους αυτούς, καθώς και για τα «φαινόμενα ανάκρουσης» (rebound effects) και άλλα, πολλά για να τα αναπτύξουμε εδώ, η απόλυτη αποσύνδεση της παγκόσμιας αύξησης του ΑΕΠ και της διεκπεραίωσης ενέργειας / υλικών -προϋπόθεση για την «πράσινη ανάπτυξη»- είναι ουσιαστικά αδύνατη.

Τι άλλο χρεώνεται;


Οι αποναπτυξιακοί του Pace Huber δεν «κλοτσούν» την τεχνολογία και τη βιομηχανία. Οι περισσότεροι από αυτούς αναγνωρίζουν ότι ο σχηματισμός οικο-κοινοτήτων (phalanstery)2 δεν είναι πανάκεια, είναι όμως ένα κομμάτι μιας γενικευμένης κοσμο-συστημικής επανάστασης των σχέσεων παραγωγής και κατανάλωσης και των σχέσεων της κοινωνίας με τη φύση. Μια συστηματική επισκόπηση της βιβλιογραφίας για την αποανάπτυξη δείχνει ότι υπάρχει ένα κοινό νήμα «αναγνώρισης των αρετών της τεχνολογίας», και εδώ γίνονται εμφανείς οι προγραμματικές συγγένειες με την ΝΠΣ. Πολλοί αποαναπτυξιακοί μάχονται για αιολικά πάρκα, με τους μεγατόνους οπλισμένους σκυρόδεματος πύργους από χάλυβα, μαγνητικούς στροβίλους άμεσης κίνησης και πολυμερή και σύνθετα υλικά νανο-μηχανικής.

Πόλεμος


Ο Troy Vettese δεν είναι σε καμία περίπτωση ο μόνος αποαναπτυξιακός που υποστηρίζει την ελεύθερη δημόσια συγκοινωνία για να δελεάσει τους ανθρώπους μακριά από τα αυτοκίνητα και τα αεροπλάνα, καθώς και «παθητικά» σπίτια για όλους - και τα δύο απαιτούν κολοσσιαία κατασκευαστικά προγράμματα. Ή ακούστε την έκκληση του Burton για «μια μεγάλη μεταστροφή μεγέθους σχεδίου Marshall», με απαίτηση για μεγάλες επενδύσεις στην «απο-ανθρακοποίηση του ηλεκτρικού δικτύου, τη μετατροπή των μεταφορών, της θέρμανσης και της βιομηχανίας σε ηλεκτρική ενέργεια και τη μαζική αύξηση της ενεργειακής απόδοσης». Ο Jason Hickel, επίσης, ευθυγραμμίζεται με την ΝΠΣ σε τουλάχιστον ένα κεντρικό σημείο: οι δημόσιες επενδύσεις πρέπει να στοχεύσουν επειγόντως στην παραγωγή ηλιακών συλλεκτών, ανεμογεννητριών και ηλεκτρικών στηλών σε ένα «ιστορικά πρωτοφανή ρυθμό, που να θυμίζει τη βιομηχανική αναδιοργάνωση που επέτρεψε στους συμμάχους να κερδίσουν το δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο».

Επαναστατική λιτότητα;



Ωστόσο, όσον αφορά τη λιτότητα, η εικόνα είναι λιγότερο σαφής. Σίγουρα, οι σπόντες του Phillips χάνουν τον στόχο τους, καθώς βασίζονται στη χονδροειδή παραπλάνηση. Οι αντίπαλοί του είναι σαφείς ότι η αποανάπτυξη δεν είναι πανομοιότυπη με τα προγράμματα λιτότητας, ούτε «μαθηματικά» ούτε με άλλο τρόπο. Άλλο είναι μια στρατηγική για να αποκατασταθούν οι ρυθμοί συσσώρευσης κεφαλαίου και να ευνοηθεί ο πλουτισμός των ανώτερων τάξεων μέσω της περικοπής υπηρεσιών και κοινωνικών δαπανών από τις οποίες εξαρτώνται οι εργαζόμενοι και οι φτωχοί. Και άλλο είναι μια στρατηγική που διαβρώνει την εξουσία του κεφαλαίου, ανακουφίζοντας τους πλούσιους από τις περιουσίες τους και δίνοντας προτεραιότητα στην ευημερία των φτωχών.

Οι κατηγορίες του Huber δεν είναι πλέον πειστικές, και ο αποαναπτυξιακός Γιώργος Καλλής, σε μια λαμπρή ανταπάντηση, ξεπετά τα περισσότερα. Ωστόσο, στα γραπτά του Καλλή υπάρχει κάποια ασάφεια όσον αφορά τη λιτότητα. Γνωρίζουμε ότι δεν αποδέχεται την πολιτική λιτότητας. Είναι υπέρ της διαγραφής του χρέους και της δημιουργία «δημόσιου χρήματος χωρίς χρέος» και ενάντια στην επιβολή της εξουσίας του πιστωτή. Έχει όμως ως οδηγό τον ηγέτη του Ιταλού Κομμουνιστικού Κόμματος (PCI) Enrico Berlinguer, υπερασπιστή της «επαναστατικής λιτότητας». Αυτό, στη γλώσσα του Καλλή, «είναι το είδος της προσωπικής λιτότητας που έχουν ασκήσει οι πραγματικοί επαναστάτες όλων των εποχών στην προσωπική τους ζωή».

Κραιπάλη


Υπερασπιζόμενος την επαναστατική λιτότητα προσθέτει, «αυτό δεν κάνει κανέναν συνένοχο με τη Θατσερική λιτότητα. Αντίθετα, αυτό που είναι Θατσερικό, είναι η φιλελεύθερη υπόθεση ότι όλοι έχουν το δικαίωμα να κινητοποιούν όλους τους διαθέσιμους πόρους για την επιδίωξη των ατομικών (ή συλλογικών) στόχων τους. Σύμφωνα με αυτή τη βαθιά φιλελεύθερη άποψη, δεν πρέπει να πούμε στους ανθρώπους ότι θα μπορούσαμε ίσως να ζήσουμε καλύτερα με λιγότερα, επειδή είναι θεόσταλτο δικαίωμα του κόσμου να θέλει όλο και περισσότερα, τόσα όσα και οι πλουσιότεροι. Τι πιο επαναστατικό από την έκκληση του Γκάντι «ζήσε απλά και άσε τους άλλους απλά να ζήσουν»;

Δύο στοιχεία εδώ αξίζουν περισσότερη διερεύνηση. Το ένα είναι η Γκάντια εντολή. Επιβεβαιώνοντας την κεντρική σημασία των ατομικών επιλογών κατανάλωσης, ο ίδιος ο Καλλής προετοιμάζει τον εαυτό του για μια «βαθιά φιλελεύθερη άποψη»: η καταναλωτική ζήτηση είναι η κινητήρια δύναμη που οδηγεί και διαμορφώνει την οικονομική ζωή. Αυτό είναι ένας μύθος. Αποκρύπτει τις δομές εξουσίας της καπιταλιστικής κοινωνίας - και αυτή η απόφραξη είναι ένας λόγος για τον οποίο ο Γκάντι είχε την υποστήριξη των μεγιστάνων της βιομηχανίας της Ινδίας. Το άλλο είναι η ατζέντα λιτότητας του Berlinguer. Δεν επρόκειτο για τη λιτότητα των ημερών μας, δηλαδή τη επιμονή των κυβερνήσεων, επικαλούμενες συνήθως τη Σμιθική αντίληψη ότι η λιτότητα είναι κινητήρια δύναμη της ανάπτυξης, να περικόψουν τις δαπάνες για τις υπηρεσίες που απαιτούν οι εργαζόμενοι και να τους βυθίσουν στην ένδεια, ενώ οι εύποροι βολτάρουν ατάραχοι .

Αντίθετα, η έκκλησή του για αποανάπτυξη έδινε έμφαση στο τέλος της "κραιπάλης" του Παγκόσμιο Βορρά για να βοηθηθεί ο Νότος, με υπαινιγμούς για τη θέση του Rousseau για αντίσταση στην πολυτέλεια (querelle du luxe) και για την κουλτούρα του κομμουνιστικού ασκητισμού σε περιόδους αγώνα και πολέμου.

Βοδινό



Σε ένα φυλλάδιο του 1977 με τίτλο «Λιτότητα, μια ευκαιρία μετασχηματισμού της Ιταλίας», ο Berlinguer διαβεβαίωνε τις «παλαιές κυρίαρχες ομάδες» ότι το Ιταλικό Κομμουνιστικό Κόμμα (PCI) θα συμφωνούσε σε «θυσίες των εργαζομένων» μόνο αν το «κοινωνικό σύστημα ως έχει, με τις οικονομικές του δομές και βασικές ιδέες» ταυτόχρονα μετασχηματιζόταν. Ωστόσο, το PCI ήταν τότε δεσμευμένο σε έναν «ιστορικό συμβιβασμό» με αυτές τις ίδιες ελίτ. Η λογική ήταν ότι οι ριζικές αλλαγές ανάβουν φωτιές στις κυρίαρχες ομάδες. Οι αριστεροί θα πρέπει να περιορίσουν τους κοινωνικούς αγώνες τη στιγμή που θα βρίσκονται στο μέγιστο δυναμικό τους και αντ 'αυτού να χτίσουν συμμαχίες με το στρατό, τις επιχειρήσεις και την εκκλησία. Από αυτή την άποψη, η έκκληση του Berlinguer για αποανάπτυξη ως ένας δρόμος για την αλλαγή του συστήματος ήταν ασυνάρτητη.

Η απροθυμία για αμφισβήτηση των κυρίαρχων ελίτ είναι μια κρίσιμη αποτυχία του τύπου αποανάπτυξης του Berlinguer degrowth. Μια ηθική κριτική της ανάπτυξης είναι κενό γράμμα εάν το κόμμα σου την ίδια στιγμή λειτουργεί σταθεροποιώντας την καπιταλιστική τάξη, με τη συστημική της ροπή στην αρπακτική συσσώρευση. Δεν συνδέεται με τις εμπειρίες εκείνων των οποίων τα καπιταλιστικά κράτη, οι επιχειρήσεις και οι μεγαλοιδιοκτήτες τους έχουν αρπάξει τη γη, την εργασία, την κοινωνική κατοικία και ούτω καθεξής. Η αφηρημένη αντίσταση στην πολυτέλεια και την «κραιπάλη» και μια προοπτική για καθολική λιτότητα είναι συμφιλιωτικές με τις κλεπτοκρατικές ελίτ, εκτός εάν πλέκονται με σχέδια ανατροπής των θεμελίων της κοινωνικής αδικίας, εξάλειψης της απόλυτης και της σχετικής φτώχειας και μετατροπής της παραγωγικής και εδαφικής ιδιοκτησίας σε κοινή («απαλλοτρίωση» στην παλαιά ορολογία). Αυτοί οι στόχοι ισονομίας είναι απολύτως συμβατοί με την αποανάπτυξη. Θα υπήρχε ένας μικρότερος γενικά φάκελος υλικών / ενέργειας, με διαφοροποιημένο περιεχόμενο.

Για τους πλούσιους, πολύ-πολύ λιγότερα, ενώ για τα δισεκατομμύρια που στερούνται τα βασικά: πιο καλή τροφή, καλύτερη στέγαση, άφθονο καθαρό νερό, αποδοτική αποχέτευση, άριστες δημόσιες συγκοινωνίες, ποιοτικές δημόσιες υπηρεσίες διαθέσιμες δωρεάν για όλους. Για τον Παγκόσμιο Βορρά: δραστική μείωση της κατανάλωσης βοδινού, των SUV, των μετακινήσεων με αεροπλάνο, αλλά καλύτερες δημόσιες μεταφορές, μονωμένες κατοικίες, καθαρότερος αέρας, περισσότερος ελεύθερος χρόνος, λιγότερη ιεραρχία.

Περιβαλλοντισμός των φτωχών



Οι mainstream υποστηρικτές της ΝΠΣ και της αποανάπτυξης επιδιώκουν συμμαχία με τμήματα των καπιταλιστικών τάξεων - με μεγάλες επιχειρήσεις για τη ΝΠΣ, με μικρομεσαίες για τους αποαναπτυξιακούς. Αλλά στα αριστερά κάθε κινήματος, η προοπτική είναι να αναζωπυρώνουμε τις φλόγες των λαϊκών κινημάτων έως του σημείου που πολιορκούν και αρχίζουν να υπερνικούν τους θεσμούς της εταιρικής και κρατικής εξουσίας. Η στρατηγική προοπτική της αριστεράς της ΝΠΣ είναι να δημιουργηθεί η δύναμη στις τάξεις των εργατικών και άλλων κοινωνικών κινημάτων να πιέσουν για άμεση μεταρρυθμιστικά προγράμματα, με μακροπρόθεσμο προσανατολισμό προς σοσιαλιστικούς στόχους. Τί γίνεται όμως με τους ναροντνικούς αποαναπτυξιακούς; Σε γενικές γραμμές, θα πάρουν μέρος στις συνδικαλιστικές διεκδικήσεις για «πράσινες θέσεις εργασίας», αλλά τι είδους προγράμματα «δίκαιης μετάβασης» θα συζητούσαν, για παράδειγμα, με τους ανθρακωρύχους του Κεντάκυ που εμποδίζουν τα τραίνα με άνθρακα για να ζητήσουν αναδρομικά;

Εκ πρώτης όψεως, αυτή η συζήτηση μπορεί να μην φαίνεται πολλά υποσχόμενη. Από τη σκοπιά των οικοκοινοτήτων, η στέγαση και οι θέσεις εργασίας των εργαζομένων δεν είναι σημαντικά. Η στρατηγική των αποαναπτυξιακών, μοιρολογεί η Stefania Barca, δεν είναι δημοφιλής μεταξύ των «φτωχών και ευάλωτων εργατικών τάξεων της εποχής λιτότητας, ούτε φαίνεται ικανή να κάνει εποικοδομητικό διάλογο με το εργατικό κίνημα εν γένει».

Αυτο-οργάνωση


Ωστόσο, υπάρχουν τρεις πηγές στα αριστερά του κινήματος της αποανάπτυξης που επιτρέπουν μια εποικοδομητική συμφωνία. Η μία είναι η δέσμευση για ισχυρά συνδικάτα, που σωστά φαίνεται να είναι ζωτικοί σύμμαχοι στον αγώνα για περιορισμούς στην εβδομάδα εργασίας, για βελτιωμένες δημόσιες υπηρεσίες και για οικονομικά προσιτή στέγαση. Η δεύτερη είναι η δέσμευση για την αυτοοργάνωση των ομάδων που υποφέρουν από φτώχεια και καταπίεση. Αυτή είναι μια σταθερά των συγγραφέων των κανόνων της αποανάπτυξης. Ένας από αυτούς είναι ο Guha, και συγκεκριμένα το έργο του για το κίνημα του Chipko, το οποίο είδε αγρότες στο Uttarakhand να «αγκαλιάζουν» δέντρα για να εμποδίσουν την επιχειρηματική υλοτόμηση. Ο Guha διευρύνει το φακό του από την Ινδία σε άλλες χώρες - τη Μαλαισία, την Κένυα και τη Βραζιλία - για να υποστηρίξει ότι ο περιβαλλοντισμός των αγροτών, των ποιμένων και των αυτόχθονων λαών συνδέεται με την ατζέντα της κοινωνικής δικαιοσύνης, των τοπικών δικαιωμάτων στους πόρους, της επιβίωσης και του βιοπορισμού.

Ένας άλλος είναι ο Joan Martinez-Alier. «Ο Περιβαλλοντισμός των Φτωχών» του ανακαλύπτει δυναμική μετασχηματισμού σε ομάδες του Παγκόσμιου Νότου, όπως οι Ogoni και οι Ijaw του Δέλτα του Νίγηρα, που υπερασπίζονται τους εαυτούς τους ενάντια στις εξορυκτικές εταιρείες και τα υποταγμένα κράτη, και στη πορεία μαθαίνουν να συνδέουν τα τοπικά αιτήματα με τη διεθνή περιβαλλοντική πολιτική και να δικτυώνονται με άλλες ομάδες για να ασκήσουν πίεση για τα ιθαγενικά τους δικαιώματα σε τοπική κλίμακα, καθώς και για εθνικές και διεθνείς μεταρρυθμίσεις. Πώς οι δεσμεύσεις αυτές για την υπεράσπιση του αγροτικού και του ποιμαντικού ελέγχου πάνω στα βασικά μέσα επιβίωσης και τα αγροτικά «κοινά» μπορούν να μεταφραστούν στο αστικό περιβάλλον και πέρα από τα ζητήματα εθνικών και παγκόσμιων υποδομών (συμπεριλαμβανομένων των Amazon, Google κ.λπ.) στη βάση της αυτο-οργάνωσης, είναι μια ερώτηση που θα αντιμετωπίσουν οι ναροντνικοί εφόσον εξελιχθούν σε σοσιαλεπαναστάτες.

Πρόσφυγες


degrowth1
Η τρίτη είναι ο αντικαπιταλισμός, όπου ο καπιταλισμός γίνεται κατανοητός, με την βοήθεια της φεμινιστικής θεωρίας, ως ένα σύστημα που λαφυραγωγεί και λεηλατεί όλα τα κοινωνικο-φυσικά μέτωπα. Καταστρέφει το περιβάλλον, ξεριζώνει τις κοινότητες και εκτοπίζει τους ανθρώπους από τα μέσα αναπαραγωγής και διαβίωσης τους, απειλώντας τα μέσα διαβίωσης. Απαιτεί συνεχή επέκταση και καταστρέφει ανεπανόρθωτα το κλίμα. Στηρίζεται στην εκμετάλλευση της μισθωτής εργασίας και στην απλήρωτη υπηρεσία που εκτελείται κυρίως από τις γυναίκες. Μετατοπίζει το κόστος με ρατσιστικό τρόπο επιβάλλοντας μια ρατσιστική οικονομική ιεραρχία μεταξύ κεντρικών και περιφερειακών εθνών. Είναι επικίνδυνος για τη γη, αλλά οι εργαζόμενοι και οι φτωχοί -κυρίως οι γυναίκες και οι περιθωριοποιημένες ομάδες- είναι πρώτοι στη γραμμή πυρός, είναι ελάχιστα υπεύθυνος και κάτοχος τεράστιας λανθάνουσας δύναμης.

Από αυτή τη διάγνωση προκύπτει η προσδοκία σε ό,τι ο αποαναπτυξιακός Bengi Akbulut και οι συνεργάτες του αποκαλούν «αναπαραγωγική οικονομία φροντίδας, αντιληπτή όχι μόνο ως φροντίδα μεταξύ ανθρώπων αλλά και μεταξύ ανθρώπων και μη ανθρώπινου περιβάλλοντος». Είναι μια ηθική που βασίζεται στις εμπειρίες, στην καθημερινή ζωή και τον αγώνα, των εκμεταλλευόμενων και καταπιεσμένων ομάδων. Είτε στον τομέα της παραγωγής είτε της αναπαραγωγής, οι αγώνες ενισχύουν την ηθική της φροντίδας και της αλληλεγγύης, και καθώς διευρύνεται, η πυξίδα της φροντίδας / αλληλεγγύης επεκτείνεται. Η περιβαλλοντική κρίση απαιτεί την επέκταση μιας τέτοιας ηθικής στον φυσικό κόσμο, στους πρόσφυγες του κλίματος, εναντίον του μιλιταρισμού και ούτω καθεξής.

Διαφθορά


Επομένως, οι αποαναπτυξιακοί επιδιώκουν το χτίσιμο συμμαχιών με «γυναίκες, αγρότες, βιοτέχνες, εργαζόμενους και ιθαγενείς», ομάδες που «συνήθως εμπλέκονται σε αγώνες ενάντια στις αρνητικές επιπτώσεις της καπιταλιστικής ανάπτυξης στις συνθήκες ζωής τους». Όπως έχει πει ο Martinez-Alier, η αντίδραση σε έργα όπως οι εμπορικές φυτείες, η εξόρυξη μεταλλευμάτων και τα μεγάλα φράγματα είναι «τόσο υπεράσπιση του βιοτικού επιπέδου όσο και "περιβαλλοντικό" κίνημα υπό τη στενή έννοια του όρου». Οι αποαναπτυξιακοί, παρατηρεί η Barca, μοιράζονται με τους σοσιαλιστές την πεποίθηση ότι ένα ισχυρό εργατικό κίνημα είναι ικανό να οδηγήσει σε μια συντονισμένη προσπάθεια αλλαγής του συστήματος, μια οικολογική επανάσταση, εφόσον μπορεί να επιτευχθεί σύγκλιση μεταξύ κόκκινων και πράσινων κινημάτων «στο πεδίο μιας πολιτικής για το βιοτικό επίπεδο».

Αυτό απαιτεί μια συμμαχία των εργατικών, των αντιρατσιστικών, φεμινιστικών κινημάτων και των κινημάτων κοινωνικής δικαιοσύνης και περιβαλλοντικής δικαιοσύνης σε ένα «κίνημα των κινημάτων ή μια συμμαχία των στερημένων». Η υπεράσπιση της «ζωής» ενάντια στο κεφάλαιο προσφέρει ένα πλέγμα πάνω στο οποίο θα μπορούσε να αναπτυχθεί ένας ριζοσπαστικός περιβαλλοντισμός της εργατικής τάξης, που τρέφεται από την προαναφερθείσα ηθική της φροντίδας και την οργή απέναντι στην αδικία: την κλοπή της υπεραξίας, την αποδιοργάνωση της ευημερίας και την επιδείνωση και την απερισκεψία με την οποία οι κυβερνώντες χειρίστηκαν τον πλανήτη μας.

Σύγκλιση στ΄ αριστερά



Οι τρεις αρχές που παρατέθηκαν παραπάνω έχουν μια σαφή ομοιότητα με αυτές που εμπνέουν τους σοσιαλιστές θεωρητικούς της ΝΠΣ. Έχω κατά νου το όραμα της Alyssa Battistoni για έναν σοσιαλισμό σταθεροποίησης του κλίματος «προσανατολισμένο στη βιωσιμότητα και τη βελτίωση της ανθρώπινης ζωής καθώς και της ζωής άλλων ειδών», με έμφαση στις πράσινες και ροζ δουλειές όπως «η διδασκαλία, η κηπουρική, η μαγειρική και η νοσηλευτική: εργασία που βελτιώνει τη ζωή των ανθρώπων χωρίς να καταναλώνονται τεράστιες ποσότητες πόρων, προκαλώντας σημαντικές εκπομπές άνθρακα ή παράγοντας τεράστιες ποσότητες πραγμάτων».

Σκέφτομαι επίσης τους στοχασμούς του Tithi Bhattacharya σχετικά με τους «Τρεις τρόπους με τους οποίους μπορεί μια Νέα Πράσινη Συμφωνία να προωθήσει τη ζωή πάνω από το κεφάλαιο», με την έκκλησή του για «επαναστατική φροντίδα». Οι τρόποι αυτοί μοιράζονται μια αντίληψη σύμφωνα με την οποία το περιβάλλον είναι ένα ταξικό ζήτημα. Η παρορμητική δύναμη που ωθεί τις επιχειρήσεις να εκμεταλλεύονται τους εργαζόμενους τους οδηγεί επίσης να λεηλατούν και να καταπνίγουν τη φύση. Ο τερματισμός του τελευταίου απαιτεί την κατάργηση του πρώτου.

Σε αυτή την έρευνα του πεδίου, δεν υπάρχει κανένας ανταγωνισμός «αποανάπτυξη εναντίον ΝΠΣ». Στην καρδιά του στρατοπέδου είναι ξεκάθαρο. Η ενίσχυση της ανάπτυξης και η αποανάπτυξη είναι ασυμβίβαστα, και η διαφορά συχνά απορροφάται από την ηθική και την αισθητική. Από τη μία πλευρά, από έναν τεχνολογικό φετιχισμό, από την πεποίθηση ότι δεν υπάρχουν περιβαλλοντικά όρια και ένα δόγμα ότι η ανάπτυξη είναι καλή. Από την άλλη, μια αυτάρεσκη λιτότητα και ένας ζήλος για αυτοτιμωρία. Αλλά στις αριστερές γωνίες, οι σκηνές είναι τόσο κοντά που πρακτικά αγγίζονται. Οι μεγαλύτερες συγκρούσεις θα συμβούν μέσα σε κάθε μία απ' αυτές.

Σημειώσεις



[1] Extinction Rebellion: Συντομογραφία: XR. Σύγχρονο κοινωνικοπολιτικό κίνημα που χρησιμοποιεί μη βίαιη αντίσταση για να διαδηλώσει για την κλιματική αλλαγή, την απώλεια της βιοποικιλότητας, τον κίνδυνο της εξαφάνισης ανθρώπινου είδους και την οικολογική κατάρρευση (Από την Wikipedia).
[2] Phalanstery: Είδος κτιρίου σχεδιασμένο για μια αυτόνομη ουτοπική κοινότητα, ιδανικά αποτελούμενη από 500-2000 άτομα που εργάζονται μαζί για αμοιβαίο όφελος. Αναπτύχθηκε στις αρχές του 19ου αιώνα από τον Charles Fourier. Ο Fourier επέλεξε το όνομα συνδυάζοντας τις λέξεις phalanx (στρατιωτική μονάδα στην αρχαία Ελλάδα) και monastère (μοναστήρι). (Από την Wikipedia).
[3] Σημειωτική: Ή αλλιώς σημειολογία μελετά τα συμβολικά συστήματα (όπως γλώσσα, σήμανση, μουσική, ιατρική συμπτωματολογία, θέατρο, κοινωνικές συμβάσεις, κινηματογράφος, μόδα και τελετουργικές συμπεριφορές) για την επικοινωνιακή τους λειτουργία. Η σημειωτική διεκδικεί τον ρόλο γενικής πολιτισμικής θεωρίας. (Από την Wikipedia).
Δεν υπάρχουν σχόλια.

Επιστροφή

ΟΙΚΟΤΟΠΙΑ 2020 ΑρχικήεπικαιρότηταΟΙΚΟΤΟΠΙΑ 2020θεωρία | απόψειςσημειώματακριτική | σκέψειςEnglish
Η αποανάπτυξη και η Νέα Πράσινη Συμφωνία
θεωρία | απόψεις, Απο-ανάπτυξη, , Green New Deal
ΟΙΚΟΤΟΠΙΑ 2020, Θεσσαλονίκη
width ... geodi engine
Στο site μας χρησιμοποιούμε cookies
Κατάλαβα


Η ιστοσελίδα είναι υπό κατασκευή
gallery ❰   ❱